Nedir ağırlık? Ağırlıksızlık? Bir yapay uydu içinde dolaşan. deney yapan, su içen astronotların ağırlıkları var mı, yok mu? Dünya onları çekiyor mu, çekmiyor mu? Daha genel olarak, kütle, yerçekimi, ağırlık ve bunlann ilişkileri hakkında bilgimiz yeterli mi? Yoksa, çoğumuzun yaptığı gibi. birini ötekiyle. diğerini başkalarıyla kanştırıp, kendimiz de işin içinden çıkamıyor muyuz? Eğer bu sorulara kendinizi inandırabilecek açıklamalarınız yoksa yalnız değilsiniz.
Bl'Tl N vaşaınınıı/ I)iın\.ı iı/.criıulc. Ona yerçekimi ılc ıı kadat bflgll VC bagım-lıyız ki. agırlıksız olmayı lıa/cn gerçck dışı. ba/.erı heyeean vcrici, lıatıa korkutucu bû dıırtım gibi algılaraaktan kcndimi/i alamavı/. I.ımaparklanla raübcı niircn (ivıııılaı. ııısana kcnıliııi boşlııkta\ ııııs gibi hisscctirir, Tramplcndcn suya ar-larkcn. araha\l.ı l)il Cümscği lıı/la asaı-
kcn içimizde biı jeylerin cksildigini, vok oldugunu duyar, urpcririz, Bindi-gimiz ısansflrfln halatı kopsa nc hisse*
dccciitni/. Iıakkında i\i köcii bir l'ikri-1111/ \ardır.
Imanoglu, mckarıik donilcn harc-kct lıihııııııı vc oıııııı sicakllga ıı/aııtısı olan termodinamigi ancak son zaman-larıla »clistırip. aıılamava başladı. I lâlfı çogıımuz, kOtleyi agırlıkla, kııvvcti güçlc, gflcO cııcrjiylc. ısı\ı sıcakllklfl kanşııııı dıırıırıı/. Aûıılıksı/lık ıı/.ı\ı ı r.nştırdıjjı. ıı/.ıy d.ı atmosl'cıin öıc-sindc olduğıı cçin, atmosferin dışma ytkar yıkma/ ajiırlıgımı/ın vok olaı.ıiı-ııı ılilşiiniirii/. Biitiiıı bu kansıkhk ve yatıliş aulaıııalann altında. Iıa/ı tcmcl kavramlaı ve bunların birbirleri ile
iliskilcrini dngru vc siııdircrck lıilnıc-memiz yatıyor. Gclin, iinec bu cemel kavramlan gftzdcn gcçirclim.
Once Kütleyi Tanıyalım
Tcra/.idc biı scy rartarkcıı kııllanı-lan. "bir kilo" dcnilcn dcmir parçası ba/cıı b.ıska ısktc dc varar: (a\ı çak-mak. ceviz kırmak gtbi. tstct tartmada ıstcr otckı işlcrde olsun faydalandan şcy, O dcınıt parcasının s.ıııki adı gibi dcûışmc/ bir ü/clligidir: Kilclcsi. Za-tcn "Bıt kilo" diyc anılnıasının ııcdc-ni, kiiılcsinin 1 kilogram vani 1000 nıaııı olnıası ıl kg=1000 ç). Diitıya ii/.crindc ncrcdc. hatta haııgi ııvdıı vc-va gezcgende bulunursak bıılunalım, rtcyîn etrafında dönüyor, rıc kadar ln/-lı vcya \a\aş »idiynı nlursak olalım. yanrmızda tajıdıgınıı/ "bir kilo"nun kütlesi daima I kgoluntk kalacak \c Içivi çakmak gibi kinctîk enerjisinin kııllanıldıgı islcrdc dainıa avnı dcceee dc işimize yarayacaknr.
küclc. Iıiı ıııaddcnin dcgtşmc/ kım-ligidır. Maddcnin korıınıımıı kiiılcııın dcgismcracsi ile cşdegcrdir. (Bıı arada, bi/.inı dc bir nıadde olarak kiitlemi/in
dcğişmcmesi, örncgtn 7- kj; degenni korııması bcklcrıir. Atıcak canhların. canlı kal.ıbılmck için gerckli olan çev-rcylc bcsin vc atık alışvcrisi yii/üıulen kıitlcleıi degişir. Biivüınc. /avıll.ıın.ı. "kilo" alıııa \b, bıı dcgişmelcıe \crdi-gimiz İSİmlcrdir.) Ilcr maddcnin. kü-çlik \cva hiiyiik tılsıııi. kcnılinc (i/.el bir kiitlcsi vardır. Bıı vii/.den maddc yerine küıle dc diyebiliriz,
Küdcyi tanıdıkraıi sonra. ununla cn çok kariştınlan agulık kavramına geçmemiz bcklenirdi. Ilcr ne kadaı agıriık yerçekimi olmadan da tanımla-nabilecek biı olgu ise dc, bemen hcr zaman yerçekimi ilc ilişkili olarak al-gılandıgı için, önce şu yerccldnû, daha genel adıyla kütlesel çckim Q/.erindc dıırmak vcrınılc olıır.
Nedir Kütlesel Çekim?
Maddclcr (kütlcler) bırbirini çeker. Vani bir ınadılc bir haskasına. oıııı kcn-ılisinc dogTU gclmeyc /orlayarı bir kıı\ -vet uygular: bıınıı aıalanııda yav. ıp. lıa\a gibi m'çbîr bağlayıeı ortama gcrek olmaılan yapar. Otcki nıadılc de ayııı şckildc bırıııcisirıi. onıı kcndinc
Çtoi"ftaıt AshanUsavaşçısı
Standard I 4« l' kflogram **Ş|
Dûnya'nın çesltll bölgelerinde standart ağırtık bîrlml olarak kullanılmış baa ömekler.
U.
Ilılıııı ., I.kıul.
dognı gitmcyc zorl&yıcı, aynı bflyflk-lüktc (tabii kı ters yfln.de) bir kuvvctlc cckcr. Mcscla. Düııy.ı bıı tcnis topımu aşagı dogıtı biı kuvvctlc çekcrkcn, tc-nis topu ıl.ı DUnya'yı yukan doğru ay-nı büyüklüktc lıir kuvvedc çeker. Bu birbirine ılcnk çekmc kıı\\cri. iki nı.iılılcııın dc kı'ulclcıı ilc dngrıı oranrı-lıdır. Vinc lnı kuvvci iki kUttcntn sanki bîrbirlerini "göfdOklcri" sanal böyük-lııklc dc orantılıdır. Ornegin. 1 m tızaktaki tenis topu 2 m uzaga gidincc sanki eskisinin dörttc biri kadarmt; gi-
bi gö/.UkUf. 100 rn ıı/akta. \.ıni mıbin-dc bir kiicüklüktc ise toptı görmcktc gflçJOk ÇCkcfİZ. Çckıııı kııvvcti dc 0
oranda, yani u/aklıgın karcsi ilc ters orantılı olarak değişil \ ani 1 m ıı/akta-ki tcnıs topıınıı. kııılcıııı/dcn dolayi ccktigimi/ kuvvcr, 1.00 m uzakra on-lnndc birc dflser. I ık.ıt bi/imlc top arasııul.ıkı bıı kuvvct çok \akinda bilc o k.ıdar kiltiikıür ki. top hic dc bi/c doğru vaklaşııuıvıı tcııc/./.iil crnıc/ saıı-kı \iH.ık, kiidclcrdcn lıic degilsc bırı cok biivıiksc çckıın kUYYCti üııcmli bir bUyUklUğc ulaşır, Örncgin, bi/ım yeri-ını/c Dünya'yı .ıbrs.ık. onun çckim
kuVVCti ı v.mı topa cıki cdcıı \cu,ckı-ınil bi/imkıınlcn n kaılar hüvüktüı ki. clinıı/dcn biraktıgimiz top bi/c vaklaş-maktansa Dttnya'ya yaklaşmayı IdUş-mcyi) ıcrcılı cdcr.
Çckim kuvvctîni belirieycn u/.ak-lık, iki cısınııı kiıtlc ıııcrkc/lcıı aı.ısın-dakı ıı/.ıklıkrıı. Dııın.ı vc ii/cııııdckı topıı alıtsak bıı ıı/aklık Diinya'nııı <>ı-
tal.un.ı yançapından çok a/ farklıdır (6371 kml, Onun için. dcni/ seviyesin-de vcys yükseklcrde, ekvatorda veya kıııııplarda olmak |>ck l'a/la degijtit ınc/ DUnya nın bizc uyguladığı çekim kuvvcrJni, Vaklaşık olarak 1 k.u kfltlcyc bıı ortalama ıı/aklıkı.ı l'.s.; \ (\e\vtori) ctkl cdcı. Bcnim kütlemc göre Istan-lnıl'd.ı. dîyclûrı 700 \ kuvverle çckili-yorsam, Antarktika kıyılannda ancak S
\ d.ıh.ı ta/la. EVCTCSI /irvcsindc .' \ daha a/ bıı çckim kıı\\cıiııc ıııaııı/ ka-lacaktım. I'cki ılaha ıı/aklarda: Ycr'den 240 krn yflksckte (hcrhangi bır uydu ıızaklığında) 650 N, 36 000 km ılc (ycr istasyonıı uzaklığlnda) 11 \, \\ ıı/.ıklıiıııd.ı 0,19 V v.ını ıı/.ıklı-ğın karesiylc a/alan bir kuvvet aına \ı-nc dc Mİir degil, Dünv.ı \cıınc bajkfl buviik kıitlclcri fllirsak, firncgirı \\ \ıı-ieyindc 115 \, yani Diınva'dakiniıı l/t.'sı. Menh'te (Mars) 0,4, Mnşıcri'dc
tjüpıtcrı 2.7. Ciiıııcş'ıc IX katı. 'l'ipik bir notron yıldı/ı ü/eriıulc isc. Diin-ya'dakinin 10 kau fcuvvctlc çckiliyoı
"l.u.ıktını; r/flnkU Oiincs kadar hiiyiik
bir kOrleye, nStran yıldtzının ançak
birkat kiloınctrc olan yançapı kadar v.ıklaşnıış bııhınacaktım. ı.ılııı/. \.ıkl.ı-şukcn başımla ayakJanra arasındakî Çe-kinı kuvvctî l'arkı g k.ıdaı lumivccck
kı daha yıldıza crişmcdcn çok Öncc,
piMiı.ını\c halinc gelnûf olac.ıktım.
Bcrekei vcrsin. Düııva'daıı pck t'a/la a\rılmadıkva bıı biiviik kfitlclcrin çckünî ihmal cdilccck kadar az. Ome-î>tn. \\ bcııı şimdi ancak 0,0023 \. 'lııncs ısc 0.-41 \ kadar vckcbiliyor. Yitıç ılc bıı kÜÇÛk kınvcilcı gcl-gîl .p|;i\larınııı başhca ncdcni.
Dikk.ıt cdcrscni/. vcrcckiminık-n Mi/ ederken ugırlıga hiv basvurmadık. Çckim kuvveti ilc starik agırlık arasın-
d.ı iıııcınli vc na/ik bir ilişki var: ilcrıdc Kiırcccii/. Aıiırli'ia geçmcdcn iincc son biı sö/; Kiulcscl çekim kuvveti dc, ci-simlcı arasındaki u/akhk aynı kaldtgı siirccc dc.ıiışnıcvcıı luı hiiyükliik. Vani 240 km yiikscktc bıılundugum siirccc. bana ciki cdcn ycrçekimi ktıvvcri da-ima fö() \ olarak kalacaktı; ister orada dıırııvor olayım. istcr daircscl bır vii-rflngcdc harekeı ediyoı nlayım, lıcp 650 \ ilc cckilivor olac.ıktım.
Ve Ağırlık...
Agırlık \c kiitlc. çogu /.ıın.uı birbiri ilc kaııştırılan \cva ahşkanlıkla birbiri vcriııc kııllaııılan iki farklı kavıaın. Afitrlık aslmd.ı kıı\\cı birimı ılc öfçfl-liir. Prarikıc. ıcra/.i dcnilcn bir karsıla^-ıırma aıacı ilc "tıırtma" sonucu cldc edîlen bir bttyflklUk olaruk btlinirse de, bu \anlıs. Asluıda basıt. cşiı kollıı tcıa-/ıdc ıkı kefeye konan kfltlcfcr karşı-laşiııılıı. Eğei kol \.ıia\ dıııııında dcn-gcdc dıırabilivorsa ctki cdcn ağlfllk kuvvetleri dengededir. Bunun tyin de kütlclcrin eşiı otması gcrckir. O haldc "bıı kilo" ilc dengede olan patatesin kiitlcsi de I kg'dır. Va ağlriığt: Btı tiir tcraziyle agıriık tayin edilcınc/.. Kiitlc ilc ağırlık srasındaki ilk karı;ıklık ca bundan dogar. Tartma sonucunu "pa-tatcsin agtriığı bir kilo" diycrck açıkla-n/. Ilalbukı "patatcsin ugırlıgı biı kilo-nun agırlıgına eşit" dememiz gerekirdi
kı. ıkısiııı dc lıcnıı/ bilmıyonı/. Bu
yanlıslık gflnlflk alışvcrişimizc, banyo
tcra/ımı/c k.nlaı girmiştîr. Vakın bir
Hava dlrenci ihmal edıldiğınde, bûtün kütlel-er yer çeklmi altında aynı ıvme ile luzlanır.
geçmişc kadar kfltle ve onun ağırlıgı ,ı\ıu skalada gflstcrilmcyc yabşilmıs, yînc dc, birinc kg-kütlc ütekinc k.n-kuvveı gibî isimler bile vcrilse, mcka-nik fiğrenenlerin klbusu olmaktan
kıııınlaınaınışııı. Ilâlâ hiç kimsc ıtl/.ik-çiler dahih size agıriıgınckn söz cder-kcn "700 \c\vıoıı çekiyorum" dcnıc/; "72 kilovıım" dcr "\cdir bu 72 kîtor41 sorusuna hiı kîmseden "Kiitlcm" cc-vabını alaıııa/Miıı/, İMCİSCİİİ/ dcncyin. Uu yanlışlıklaı yalnı/.ca dilimi/.dc kflldıgı, anhtyışımı/.ı etkilemedigi söre-ı.c /ar.ır yok /aıcıı. Diiıı\a iı/criıulcn l.ı/la .nıılınadıkva agırlık da pck dcgis-miyon ha kütle ha agırlık. l-akaı konu agırlıksı/ olmaya dayanınca daba dik-katli olmak gerck (,'ıınkıı ağırltksız OİUndugu siiylcııilcn dıırıım \c şarrlar-da anık ııcvin kiitlc. nc\iu çckim kuv-
veti \c\a agırlık oldugunıı ayık seçik bilmcktcn baska çare \»k.
Ki'ulcnin lııy dcgişmedigini, vckiııı kuvvetinin ise, kütlclcı arası uzaklık aynı kaldıgı sflrece degişmcdigini gör-dflk. \MU;İ. u/aklık arttikça cekim
Ih.l ITIT
t:
kuvvetinin hı/la küçüldügünü, fakat asla stfif olmadıgmı da biliyoruz. Dene-vımlcre dayanarak hildigiıın/ haşka şcylcr dc var. "Agırlıksız" dcnilcrı şart-larda. ürncgin hir yapay ııvdıı kapsii-liindc (veya halatı kopmuş, asansöt fca-bininde) hiçhir yefe dayanmadan, do-kıınmadan kapsüle göre dımımımuı/.u koıuyahiliyorıı/.; kııllaııdığınıı/ alcti cli-mi/dcıı hırakıııca sanki bıraktıgımız vcnlc boşjııkta kalıyor. Dikkatlc dlişii-
nürsek "ağtrltksız" olmak, etkisinden
hiçbif şckikic kıınıılamayacagımızı bil-digimiz yercekimi kııvvcti harit. haska hiebir kııvvctc marıız olmamak gibi hir dıırıım. Vani sadete ve sadccc. kütlesel çekira kuvvcrinin ahmda isck. isterdu-rııyor 'hcrhangi bir anda) istcr harckct cılivor olalım, ağırhğımız olmayacak. Mcscla tramplcndcn lıavııza atlarkcn. ayakl.ırımı/ [ramplcni terketriği aııdaıı suya ilk dnkımdugumu/ ana kadar. (ha-va ilc siiminmeyi ihmal cdcrsck) biçbif vcrdcıı dcstck almadaıı sadece yctçeki-mi altındayı/.dıt. Önce yükselir. hir ııoktada bir aıı durur, sonra aşagı dogru girıikcc hı/.lanarak diişcriz. Bıı sırada hiragırlıgımı/. nldugunu bize lıissctrirc-cck başka hiçbir kııvvet yoktıır. Halbıı-kı. ayakts dururkcn (veya orururkcn) hcı hir parçamız. yerçekimindcn dolayı diişnjcsini onleyecek hclli bir kmveıle yııkarı itilcrek dengelenir. Bu ktıvvet-lcıı isc 1)1/ topuııı agırhgmıız olarak al-gılarız: Kn cok avaklarımı/la. cn a/ ba-şımızla ttcpc listü durduğumuz zaman d.ı cersine cn çofc haşmıı/. cn a/ ayakla-nıııı/la).
Vsansörle çıkıyor vcya iniyorsak agırhğımı/ değişir. Kabine girip çtkış. dügmesine basıncaya kadar hareket ct-
ıneyi/A'ercekıını. dö'şcmcdcn a\akları-mı/ı vııkarı ırcn kuvvetlc (lıcmcn hc-mcnl dcngededir ve hıı ıtme kuvvetini biz normal agırhgımız olarak algılarız. Düğmeye basınca, düşcme hi/.i daha biiyiik hir kuvvctle yııkarı itcrek hız-landırıı. bıınıın icin de kcndimizi dalıa agır hissedcriz. Kabin hızı sabit dcğe-rini alınca ağırhgımız yinc normale dri-ncr. Duracağımı/ kata vuklaşırken ka-bııı vavaslar. dÖşcme kuvveti a/.alır, kendimizi daha halil' bissederiz ıbiraz hoşluknı gibi). Dıırdııktaıı sonra hcr SCJ norm.ıl dcgcrinc driııcr. Inişıc olay lers yöndc ıckıaılanır: Oncc hafiflcme, sonra norınal. soııra agırlaşma \c niha-vcı noımalc drinıiş. Çabuk hı/lanan \c\.ı halatı kopaıı biı kahiııdc ııcleı
hisscdcccRİmiz bclli artık. Biriııcidc dalıa çok ağırlık, ikincidc ncrcdcysc sı-lir ağırlık.
Mckik-ııydu iı^indeki dıırıımn da analız cimek miimki'm. Mekik. peıso-nel, deney aletleri ve Dr. Nıırcan Bac'ın zcolitlcri (bk. Hiliın vr Tckııik 345, s. 8-11). Iıer şey lıcmen hcmen ay-ııı vririinge üzcrindc. ıstcrlcrsc birbırle-rinc hi^ dokunnıadan. yani sadccc ver-cckimı altında lıareket ctmcktcdir. Başka kuvvet gerekmedigi için agırlık-lan yoktıır; lıem dc çok ıızun bir siirc. Böylecc zeolit kristallcti cn rizgiir or-tam içinde bıiyiiycbilir. Dünya tizerin-de isc ancak bir diişme kıılesinde. ka-hım vııkarı tirlatıp ıckraı dihc diişiin-ceye kadar. hirkaç saniyclik hir agırlık-sı/ dıırıım varatabilcccktik.
18. yüzyılda yapılmış, Nevvton'un yerçeki-mi teorisine ilşkin bir karikatür.
Yerçekimi İvmesi
Nevvton'un meşhıır ikincı (lıarc-kct) kanıınıı, hir kiitleyc bir kııvvct ct-ki ettiginde ontın bıı kııvvct dogrııltu-sıında kııvvctin hiiyükliigii ilc oranıılı. fakat kcndi kütlesi ile ters orantılı jc-kilde hızlanacağını (yani mcveut hızı-na. /.aınanla o oranda artan hız kaıaca-gını) sriyler. Kütlcnin. "atâlct" (teııı-hellik) diye adlandırılaıı bir rizelligin ölçüsü olması. hıı tcrs orantı yüziin-dcnılir. Bir el arabasmı kolaylıkla hız-landırahilirsiııiz. Ama ayııı kuvvetle hıııııı aıahaııı/da saglamak ıı/.ıın /.aman alır: ciinkii arabanız çok daha "âtıl" ya-m kiiılclidiı. I lı/.launıu nıekanik dilın-dc "i\mc"dir. Tenis topıınıı elimi/.dcn bıraktıktan sonra. hava dircncini ihmal cdcrscııi/, yercckinıi ona etki edeıı tek kııvvettir ve aşagı dogrudur. Bıraktığı-mız anda sıfır olaıı lıı/.ı, hcr s.miyc ha-şına saniyedc l>,8 m gibi artat vc top hı/lanarak ycrc diişcr. Hava direnci »crçcktcn yoksa (örncgin ha\ası taıııa-men hnşaltılmış bır odada) tenis topu. ku$ tiiyii ve değirmen taşı hep aynı iv-mcyle hızlanır: ciinkii hirim kiitlcye etki edcn kııvveı olaıı ivnıe ayııı kalıı. hiitiin cısimler için. Istc hıı hirim kiit-leye etki eden ycrcekimi kuvvetinc yı'iıkiıııi ivııırsı denir. I ygulanma yeri çoğıınlııkla Diinva vii/cvi olduğıı ve otada kaldıgı siirccc degeri pck faz-la degişmedigi için sabit hir ortalama değeri oUlııgu kahtıl cdilcbilir. g0= l>,83 N/l kg« 9,83 (m/s)/s-9,83 01/8*.
Ötc yaınlan, bir cismin harcketi in-celcnirken, coklııkla hıı hareketin Diinva'ya göre tanımlanması istenir. Briyie olıınca da mııtlak hareketi (yani ıı/.a\da sahıı kahııl cdilchilccek hir re-fcransa grirc harckcti) diizcıılcyen ycr-çekimi ivmesi dcğil, Diinva'va giirc hareketi verccek ıılan ağırlık ivmesi daha ııygıın hir hüyiikliik olıır. Onıın da standarr ılcğeri g = '',81 m/s:'dir. Bıından farklıhklar doğııran yiikscklik VC enlcmin etkileri çoğu /aman ihmal cdilir. Diinya'nın simetrik olmaması. zamanla scklinin dcgişmesi gibi ne-deıılcrden gelehilecek düzeltmeler ise çok tlaha kiiciiktür.
"g"ye Gelince...
Ilı/.lı harekctlcr. kısa siircde lıı/-lanmayı. yaııi yiiksck ivmeyi gcrektirir. Aımosfcı ici \c iiıcsi haıckcı program-
ı;;
liıl».....'l-lınl.
bnıulj \lıksı:k ıvmciVı m\ lıııımi ilc uUuifu ksdfll g dcfecrint biıim fcıtttll
cdt'Url, .İC İtiHİC Clliill MoeİJ. llll IIV-
.lıınun 1'nl.ıtıİMiiMnıl.ı. llUftlk nı.ıııc, ul.ı llııujl i*3 ğ'till rVtttCİCI J&ıılıûın ;-: K.ı tmu uk.u J:"MİM miiulclcfkciı. >• lu ı; p-hı nmcicr hrnmill ıljy.ının.1 lltUHIU cııyı İı.ji|iışııılıl.iı ccucllıklc Çok ılulu Vllk\ck A'İCIİC HİCllllll MCM-'İJ. ICIIINtC.
(upHiı hikcdc hııluMiu %iırcv I/IIHJ İJ-
nıvc *c ropuo çıkıj hıu 5u iu/\ ısc oitii-lıimu ıvuıe. ncrdc\«: SflOg-ııficakfir. Yi:ulık<ı/ ılnnıml ıiıl.ı ı£ıılı{}ı rçmcl
jjjll A|1IC ıİL MİII "llliall. VılMI " jj. I)
lnMc 'İOICM >'iıi"*.-t.t. nf \f;ırlı(hıı ctkilcdigl tU' hıı vtl/dcn .lûırlıkM/ -u
llllllll llttlMM, U"NtClCll) lİMjJat kıtll'ck'ıi vuıı, ııh.ık-l ıştn.ı rjlıı ı.ljviıt içcıen ij-lı ıniı fd( \"k k.iynk ■!. "U.ı. ıjırtık. \M/C\ ycrılııııı. ctcktrmr.ıiık İ\UMCİİCİ Hihı f;ıki(ulcr JVHİHİIİ ulıtmk hılmmcli-ı!ıı Hır u/.i' hi.i\\nnnn.l.ı wı yvkııııı-ııııı kolıiMin MİİİİMJJ VC uvtHmle" İjıklı ıleÇcıIenıc nhtuM. pcısonelitı li;ı-rckctı Muanynnıın dftnmcsi vçyı tomk M.H.ULTM Üimi uıntıu ı/lememcM \u
/Jllldcil £ dOjJffri MİUIİ4II f.llkltlİ0 VC M-
ıınl.ırtMKi hiliıımiM gttrckh Kıişilfbi-
lccch küvûk «icın'iici. iııt .inşmc kıılc
njmlc I" ıi. lulıMik vmtiııj;cdc ııean
htı oraku M' g. uvaj mclıtâmdt ııi' £ Ipcmmcl nyltmU) •!».■ 10 s(çriifiritcn)
;ımMnü;ı'uİJİ)iliı.
Gelelim Ölvmelere...
Oncc kıltk'M clc .ıkıhın. Dc-ticıi klUlcM llc N^UlCfl tttJI jcydc
jKiılık vcvj vofcjeMınl üeflk ktıılc
■ MuüiJhlu. lliliiımcvcM lı'ıı kllıleM ıno.'k. I k* 1*1
Ujııdııi lılı kllllc İİC l.;.ı-.ıl .«tır ırık r..« uı ..dH.dln/. k»lln rc ıı/ı. kjııijı. \> bu 1] ıvııulır .Ydıııdj, kjr-Mİjştımıj hıttnı n vc hılııııncvcıı lıiiıielc-rc ctkı cılcn jfiıtlık
klıt v.th n M.İMİİJJ ıı|.
ıhıi'u ıvm Ölvmcvk ı£"lı
fim tcr.ı/ıvi v-ıhftıuiiik k;ul;ıı lııisiık ..l.lııeu hci vcnlc y4pD1flk nıtııuklhı: knlııpluitl.ı. Kvc rWl u-. ytkjn \c\.ı ıncn .ıx,n-M.ht. l |(ni nsıhnl.ı ,»ûırhk (nV
HII'.IIJCI. tlllllü UllfctHMI VCtCIIII
cc tnıvuk (.İMiı\.".h;ı ıcın luylu vi'lhırj luş\ ıırm.ınn/ tirrckır
,&-«
MCSCIJ. hilıuctligİmi/ knrlcvı inlıliftı-mı; hır y;ıw h.ıûkıyıp (ıin.'jltfcick vc |icn\MUtıııtı hıhııcn hır klıllcnm \cıc ccfîi pcrıyuılu kjrMİjjiıurjk.
KÛIİC itlvfımıin.lc ku||jMıh»ınn/ knllıı [Cİ.1/.1. Jiiıtlık ûlcmcdc Ihvhu ıjc \.n.mu,'. I:.ıkal. Iıilcsi/ ıılıiuk ÎJİİİ-.IJ. \JVII lnr (CİJ/İ ^llvrulc kulljmktlııliı \ ı.ııı cİjiAiik u/jnuu/cHtklcıı lıcı \cı-Uc JVİİİ MMİİ^İİ iciıı, 1 kj-'lık •.İJM.IJİİ klltlcvi tcr.ımv .ıııp. .ıjlHİıgının SİDpl' luııdj %JB N. Aııktir.ı'.lı V^tl N K I te) kıııhıı'nda 9,83 \ ııldııftuıııı, *«ıı-*itnic djha ılıi Bgır vcyj hafıf nkıhılcı > gıın. yrtrttMEc.lckı hır uydudd afinhftı
mıı tvj\ h)inılu. \ ı\m n/.ttıt.iMVİı ılyıh lni ck
kıı\\cı uyguUıyonü vt lûııiık ulauk
tıtuıııİjdıpiMiı/ IHİ ku«\cıi dc \JVIU urjııu mikurı ilc cflcjtirip ıcm/i vkjkı-Miul.m oluıydiıu V«(ll hei Sfl ruhttli ıllclkı lctu/mm ıck kıuuııı Sc«tuıı \c-fiuı- kıln VCİTHCM, .ıniıi humı ''.«l NAg ılc \ ııi'.ıur. \cutnn ,ı \c\ ıntıck k.ıkı\ ı l'ckı. \cu,'ckmıı kııvvcrııu ua.Mİ ıtlcc-1x6.1/:''Klamk ceıa/ıdcn \mc ı ı\d ı \nk VJVIİ ıccMtyl tsc. Mfl|una kflıh ılc hu
likic. vcKckımım ulvcıcümıı/. nııktıidj • ıhıi ıntmjmı/ t:ctckir fllın\.ı dan uzaklıtı ubft dıilu nkı. hıı \nılınycdc düııilvuı ıcvj lıcıliımy.İ hu^kj tıit luuc-kct \jpt\iii nlnı.tMiv ı/uı \<>k (,.M.Iİ luı h.ııckcHcniı p:ıckrmh£i kııvvctlc! yıtı'iındcn MILUICİİ VJ\ kllVVCttİ vjdctc v<-rıxkımını vcrcınc/ llir vcnlc ECfCjck-tvn dıırjfik rllçmell rj« hcuıcı' hCTBctl Mİaırjkvı/.. Bıı iMiMiıi. hclkı kuııijtu >(itı-İİCÎ vjcvrcMiulc lurckcn ıtiMinl.ıi Dıııı-vj'nm dimn.c*ındcı> dh2.ııı lnr lıırckci Mlnudiıît ıvıtı, Alcnw vcivckimım \crc-cckıin lljlhukı ck\j[ııtıl.ı I)ııu\.ı ilc hıihktt ıtı.ıtı ıı hı. , iMiH' ılıı/ l)M dufiıu buytmcil ıutmck(cıı\cT utıu lıcı aıı Dıttı-\J'\J dn'îıu 'jptımnık U/rriıulc k.ıhnjM-
Mt ■ufikıv.m lıır kuuci ctkı ırtınck.....m
.tjdıı l-jit Inı knv\ct vcrvckifili Hti (ftll lıt. iMMiıdiki lüiKti' () luldc vcrçckı-mını knl.ı\\ J ulvchılcccfiımi/ .ıfiırhfiiı hn kmvctı cklcycıck IİMIJIUIUİ/. I'jtkuı kııvıık ı.lııı.iM hıı \JIUIJII ıımı ılmıjl CuO hilmc k'dıivhfiı İJSİJİ Dıftcı vnndun. aüullfit vcrvcVııiıi ılc ../.dc?lc5iıımc \,m-lı>hıîmın vjvKinİJjmjHinı ılcucklcr. (,.nk kiMilciı ılu\ıuuMi/dur, ıı/.ıv l.hnf ıinv \
"i,ı, ymçcJvimloılco kunulunduftunu
lljltmkı. üilıvuru/uı:ıd;i bilc. Dim-\.ı lu/t A50 N ilı ockmdtn: nldııftıı lıılıl-, İ^lıİlkjSiJ lııı 'ıu.ıv jrflffl \llsiı" 'c.vcktı-Miichılıiıiık
Y«IMUI:İ \cı\ckınıınd.'n ccı-
vvktcıı liLiııcı. lıcnıcn kurınİJİn
lcccftmu/ ycılcı dc >uk dcftd, ()r-
lıcftın, Dımv.r.ı.nı \\'J, .ırıiıLıkı
UZsMtk IW "kuık kıut.ır \.ıklıı^ıı-
'iiııı/ (Av'dan 42 him kmi. ıkiM-
rım v'ckim kııvvcılcn CMC W /U
\.İM.JC ı.ldııC.ı (vııı hıtbntnı
vuk cdcı u' \i/ı ItdCCC ÜÖ-
nvy vc ntckı ».ık UMU'IC-
ımttı ıckiın kııv\«ıı ct
kılcı Kıltllıı vckiııı
kıi' \rlİL-rınır. hıtlııiıın
ynkcrınoı Ififl nljıuk
M/.dn.
1"
Yerçekimj Olmadan Ağırlık Olur mu?
II. ı BC k.ul.ıı lüuhkl.ı M-H.1 ||.....
jiiMiulı hj/ı ıli>kilct bulıhık>L> di. ;i|>ılhk vciıckiıuı uhu.ul.in tb vjuıılj-
hilca-k hir JI|:İI.UM,İ jı-kh Dunw ılr
■■.uı.lıkı Mik .n.lı «vllcJİIeil OİU
nukudı İvmciencn im yntttıEuk % apı-
\nryinı> unvkımı nlımnlıftı lltılık- ıv ııtc W kuili.ni/lc "uuiılı lııı ;i£ı(1ık al-iîiliii'uuı/ Dlijcy ekncructnifin.fi tıı/l.ı ılııntn hıı -.ıln.ılıııtı n,uı.l.' dllVBTH VOpi
*i|i .iıiMin:ıirıı dumhlllnfoâ D«jt
ucklcınlc lb >cıın uııık.
Verf üi'lluııkı'iı, MİU nkır.ık >ıı viiıl
riûjj bıvvctc ,jc btnu dctöhdln v Ucıiic. "Eıki-Tcphl 'VCVJ \k>ı-
voı. Ucııktıvıtu» prcıuıhi" lljyt hıliııc»
\cwu.n ıuı üçani n kanununı \«ık rtu
lUIIUM <> kjıKlt kı. İMItUl »m\:il VC'tU-
hfl k;unı:fîik tfutnfardl Itilc kulhnmak-
un vckıniTnv' Vslmda ^taatJaJfede
uıiı£ıınu ıcıııcl ıkıııcı k.ıuınııııı o/.ci hif uvRiıtumjM nimJMiu rJÛmcn, hıı k,ı
mtn \<-k dûhn uısm htı çctfödc hılı ıuı. Huıu uflıc c2cı bcn jıîuhf-unıi c-jit hu kııv\cılc \cn1cti vıık.ın uilivınviııı h. ı< .!■ >. ıı jvıfiı ıluCuı JMİİ hüvukluk DE hıı klivvctlc UtucklcNİın Uıı ı.ı•• CİİmlC uı-ıck fuljıırvnıı ı.ı> .l.ı dhffl" »y Iil kliM.th _^.M \u ; Dttnvj hcill 70(1 \ klHM'tlC J>.l£l Vt'kt'-'il'J htn .iM Uunl.ır pck t'nıcuıh ılci;ıl Aırııt JMİİUİC IİJŞIJMİİCİI HjlCl kjıı>ıvu, İncc hıı ıpııı ıınııu h;ı£h hıı ui7uk ıhışıınuıı Ipm fflckl nco vı lnf vnyuk ıpı lytıc «cicıck VJİ.İ\ hu
IİJIIC M/CfltlllC lll/l.l lltlİJUIV'M. fıCİIII
151 ktıb\kı>lıııııjk t\in Dılnvj'vı. vcrt,t"
kimınj, d&ttiıfiı, iı ...... uniiıalıın. Qn
»teMetde pck ıfrünmeycn ctkt
u icpki lıtııi'i'ili'ri jtııı.lı LVTİIİUİV ıplr v.nkı kı>ıhk k.ı/jnKvMM.ı lluuıl.n.
.1111 bİl .lı-.ılı.i'lı .tıı.lııu-lnıı \lç| tklı(Mı- Ipı lnr Lııvvci Pffltyni ılm.lı'
l nkbllım>ıçı 11 tfH Utl km M |M"": Nioetk ih-.vL,.'
(,.- Iplll tkl IIIMHıİJ
M lı < 1. njUduu Kuyvtticrcjjiruıhutu
.ııutn tt,ın hıı kııw<ı .Itnınnn. /.m 11
(. RVct.«||1 * mikll it||ı HICMtl.İLII llllHlk
Mİ«Jiıtl ıp hnMlk ktnrm vı'.nılı» Jflgnj lltl
1 '■ . ||{ 1 hnUtlllll '.l'-tMttvklc !■■■ ■ ■
YClimkr .lııımı.'
\l V ...-.i ..l.lmKlkci'vi'ki -
hdlk
1 '
\\ f ,.. .. . ıliıyufî
1 ^.ıl.üi»ct»|.(l»cnillıhı,
\ı yjinhttı u
i.. Ijhiı kı \iu(lk: tpi jfcnlılîıııc cfiıc \ı\ iılcn niıuıc ııı.ılıvintu 111 dMjVI JnCnı. mııın nııı ,1: 3t|ı nıcıkcrJc^v mnmnijı kııvvcr. \l IVk. Mİ/İİK 'On.ı Itım, ııcnviiiılif ■
I ır l'tcndbc çptc, \i\me\\r* kvnıiumc
NJgulıMİHb ıı.tfik'.'»
.....11. ı\ı» JcıtıcıkcJcillvtıııtıpcdHıııvıut
\l ll.^ı"
' N- liJihjıı. Iuık.ı vuk.
M "'iı H^ "i.......1 \cicili hı/nıt pıci'
I \<- <,]l.ııl. ıııınrtiTiı. ■■ |iıı nntıı ıl.ıııı t k^
nııııııK '>/cl tul .ıvffiiljmjıı ılıvc lannmij-
tık
\\. Vcvmht.ıtıcddınumnekt.1
i" kı.ı!. ıııı. ..IİİUİIİLİ ılıın.Mi Klkl U
ktnlH httltıttîiı "ilnklıııtltıO.U «C».ı "KJİÎİ-
l.iftıc' Wİ Oltlftokl hniıiM 1 t.uıılciılcn
ı/.»!c cılcı»ck "IK-İ ' \jıiı MIİİ knılclı hıt >cy
'urıl/ılc Vımı lıl.hıı ;ı . SMM iku'\r
. !j llump kj|.ıhilmoi kjhl «ma llftl
ku».a cLki cuııch. yoJuBl ıonMU lf mc b K.İİ.' (trlı b*|ka fcriett Sıln km-\ı:( ı«- tun.ak »cııııı mcn-n'iı- ■• nıi Klkı -t cpk' I ■ I» i'i'i
M l'ckı ıp ıvûl nc Otvcvck'mıT hıkı vc tcjı-k.nıı. httlltfmfl Mrn .(r 111.1 ||1 l.nlıir n'v" tlı-fiil ( - \.hiMİ.t lı.ılJİ.tııt jın.ı |p sı.k ıii'
ı.tnir^. befliefl Ke»aı ufıl 8ee \û\ u Ipi bniDl llun ».ıl.ı «nLı lurckcı ctutnuk lcin
hirkuvvcı ovjuılııdıfnıı hlucnûı mll Rn
/Mfluk:
\| İJttyiTı Iİİ^UUİMİ ıfcncıııcA ^ıımlı .ınlı latN BİW v'" ,c MlitUji U(btl ifjnınUti
ı-ti...r*enkl .ı<..iııiıiııiııııt/ı Vdnuli "fce-
lllClt İICIIKH ..!...: .kl.rlttl-k ■•'. l.'klMiinitl).
( IVııtrl kj ^' nı.1 lUllJd h" ' "'i'i UİC IİC c.ıi M' tcıı ikı kutvcı tcv.ı I«K1« l..ı< .ıhl.l, 1.1.t.. t\" Mftl ıtınt'i stnktmv 1» /JİHİM tlı cıiim hjickcic cc^CI \ ıı/fı*V 'lc ıck knnr' t| 111 . nı MİMMMİIC %cknıc knıvclı ctkıcıln-» BUİCCC
■M- \m m 1 ■■■■" 1..... «tmnu tftn
rıtnJ--* lı»/!.nuvıkıt. lUlhııkı Uİ)N İİUUİI
kc-iflcdı.ıuiyut.
'.- \lttli) ılt^ll IIIM İMI fM-lCf .lt ll.ı.ı.. kl
MMMU DİUİk JİIİJ'IU>»III. IİUİJ1IIIIJ 's IMIIJ
lcıınıc dcmfik illc .1. VI.....IUJHj ViılıİH lı./ııu
jnmytıi Mİttıık dcüıl I ımntukı. Inuvctm-
.....iı .'».' mjl ttt '.......itftl lll .< -."iıılr
ı. ı- milu I Df ÖOJ >.'l.ı.ı »ıısjtlııınp Kidci-kçn ın.lın İMIT1I/-.I11« ı.f •*!■•*T M I ılııt i,ı Mitııın v.lıhkt ılııl.-ıiıv' lıı/ı ılc-djum . ını.ı Hıfl Vıılıııt kctiflinu ıkvClit vk hv,
I, \.ıiti \.111.1 .lı.tiıt hı> k.ı/-iıııı (|tE ..ı/ılk ııiıilnjVc\i hıı .1 ıp d(u Uiı kıjiıu l»ı-
■. ıın. .1 Iırlur ıjiılcı.ı
I,.- \CM|Mİİ
\l I /.ıkİJ|lvtn \iintLii ıc hepımı/.lıiı
Kcjkc vakımiM^ılntı ıpı Mcgcı K1\ınİ)iH
gflcüku ılc, hı-.t *n tanlü çnrnu hcmk^m
.....ky£rtı hı.l.ıılt.v.vmııi)
<. h;-. utüuUnİJ 1.1 Dvk lUlnVİ ÇtVİHm
ııılıııııı ıt.ılı DnVJ) HtJjJ UJ Ml.ııjıııı \ı.ıı|j
tcıutı -. jkjhılctcı>ın. k<.pjulıılccc(iııı ip. iıaluı. ııovnu du «oh ıiııık Ooliu olmayıııcs.
Mtıl.ın ı;crcıı uıcikcxkJ\' knvvciL .lt ılıtı\u; \uk inhh l'-^kui ıucıkc/cıl Kııvvcl. yaınî \ctılekımi hrt vındc
\l Am.t in M -,„ mcj4w<ılhiç kn*»--. ,ı
İİİJJHVUİUİİİ. llır jc\ -iı»\crt: ıi nlııı kınk ilc tvntcnııı \:uptuıııu lctl VCMİİP (yilrl ı>J-
ırtını 'ı'... yfinflnt) dcjnjtırtp) nn111
lcı kuvvcu" adiMi vcııucc luıckcı bmunu'
ıiıı Kı.ı ...t- Vt ılt i kıı»..'ı-M u.lıı ,1.......|u
■iKik tııtıınkiln Sıınkl tt.ıiik kııv.ct dcnıp-») Vtin 1:1in
M-i.cıoklu... (mî
Ç II..VH hıılııi/.'ik ıhjkjııltk. KHiıt» Ü,İM 'nc-ck'-ı (Jıtcnıli HIJİİ ıltıfııı tıvtlnİJuuk. «mıilıtııiıı hılmck l|ff >*^h .ıMııtiu gihl M I k-îckktıılcf. ı V
