Yeryüzündeki tatlı suların nere-deyse % 97 si yeraltı sularından oluşmaktadır. Henüz bu suların ha-rckeıi hakkında çok .1/ şey biüni-Mir. Ilatta biç kinısc In 1 sıı\ıın ııe kadarmm deni/.e ulagtıgını aynntılı olarak Olçmemiştir. Columbia'daki (>iinc\ Carolina Universitesi'ndc jeokimyacı olan Willard Moore btı cksikligin ü/.erindc durdu vc lıcr-kcsin sandtğından daha fazla yeraitı suyunun okyanuslara ulastıgırtı gös-terdi.
Yeraltı sulannın çoğu, veralrın-dakı kalınlıgı binlerce metreyi bu-labilcn kaya katmanlan-nın gözeneklerinde bu* lunmaktadır, Bu su de-ni/.e iki şekilde karışır: \;ı direkı olarak denize kartşan Kı\ ıdaki kaj -naklar ya da gel-gil pompalaması olarak ad> landırılan bir yftntemle. Deniz yükselirkcn, laıh siui.m daha yogun olan 1 n/lıı su, kıta sahanlı-gtndakl yeraJtı sularn, l.ı doymuş, tortul tabakala-ra dogrıı harekeı eder. \kalma sırasmda ru/lu dcniz suyu vc yeraltı sulanmn kanşımı <>k\ .1-nıısa doğrtl cınilır. Ardından yeni ycralrı suları cortul tabakalara doğru akar vc l>ir sonraki {•el-j'itle okya-ııus.ı gönderibr.
Mooroc, Güney Carolina kıyıla-rındaki 200 nıil boyunca yaptığı üî-çiimlcr sonucunda. Kel-^it pompa-lamasımn ycralrı stılannm çogunun okyanusa aaşıl ulaştıgımn açıkla-rnası olduğunu bulguladı, Vcraltı suyıı akışını. r.ulyoaktil bir izotO*
pun konsantrasyonu ölçümüyle, dolaylı olatak buldu.
Moore'a göre, hcm nchirlcr. hem dc ycraltı suları, kayalardan ve ropraklardaıı asınan raılvııuı 226 i/.otopııım okyanusa taşırlar. Tatlı su derüzde scyrcldiği için kata ya-kınlarındaki dcni/ su\ u. açıklardaki deniz suyundan daha fazla çözün-müş radyum icerir.
\cliulcr tarafmdan caşınabilen radyıım ınikrarını bılcu Moore, ö/clliklc de dcnize hîç nehir k.ınş-mayan Mynlc Plajı gibi ycrlcrdc, buldugu yüksck radyum sevtycleri-nin sadece nehirlerle açıklanamaya-
c.ıümı laıkctri. lîıı riir \cılcıclc lacl-yum sadccc ycraltı sularınm dcnizc akışnla sağlanabiHr.
Moorc, (iuuc\ (larolrha'nın sahil kesimindeki sulara günde 30 mil-\ou mekreküp ycraltı suyuoun aka-
bilcccginiıahmin cdiyor: ki bu da eyaletteki toplam nchiı suyu başah-
mmm % 4()'ma cşir. Bu, bazi acılar-
dan onemli. Ilk olarak. araşiırmacı-lai r.ıth sııyıın cogunun okyaOUSİ II 1 ııclıirlcr raıatimlaıı ilcıihligıni tliişii-miyot. Ycraltj sulanndaki kirletici-lcrı spesifîk olarak nlçmedigi haldc. Moore'un çaJışmalan, denizdeki ha-
\.ll;ı /.ır.ır \cıchılccck \c hcııiı/. ııc
ulduklan bilinmeyen kirlilik kay-ııaklarmın olma olasiltğHli artırnor.
I.ım.ı ck olar.ık, ııclıir \c \crallı sıı-larınııı kııınası icmcklc l'arklı: \c-r.ılıı sul.ırı. ııclıitlcr \a ıl.ı akmtılar-cl.ıu dalı.ı fazla çözünmüs, madde konsantrasvontı içeriyor. Ncdenr \eliir sıılatı, tortııl kaııııaıılarıla bu-lunan dcmir gibi metallcrlc birlcş-mck ii/crc daha l'.ı/la oksijcn iccrir. Btı oksiılcnmiş mctallcr salıip >.l-dukları geniş \ü/cy alanı ve yiiksek clcknik viikii ılc. sudaki djğcı cle-mcııılcrin haglanmasına yardımcı
oiurlaı. Bağtanan bu elcmentler, \.ı nchit yaıagma ya da deniz tabamna çökelerek tutulur.
ıcr.ılıı siil.muc.la ısc. ılaha a/ ok-Sİjen bııhındııgıı icin. içtndcki me-lallcn cudcr olarak oksitlcnir vc a/-rak clcıııcıırlcrc \crirnli hir biçiıııclc baglanamaz, Böylecc, bu maddcle-rin çogıı. ycralıı sııları dcni/c ıılasiı-iıııda çö/iiıımıış nl.ır.ık k.ılıı. \chir su\u ııkyaııııs.ı dogni akarkcıı. ge-ııcklc. pl.ınktoıı, hııki \c ka\\anla-ıın a/.rak clcmcnılcıi \c kirlciicilcri absorhc Cttiği nchir aû/ın«.ian geçer. Ote \.ıucl.ııı \cıahı sıılaıı doğrUCâ dcni/.e akar. Moorc'a gö-ıc ycraltı sulan, kirlctici-lcnn okyanusa kanşma-sını önleycn bu büyük filıredcn gcemcılcu de-ni/c girmcktedir.
Mooıc'ım buigulann-daki bir diğer önemli nokta isc. antik çagdaki okyanuslarla iigil bili-ncıılcri ıcmcklcn dcgiş-tirchilccck olmalaıı. I'a-leo-oşinograflar, antik okyanuslar hakkmda bil-gi alabilmck için dcııi/ tabanından sondajla çı-k.ıııl.ııı clcmcnrlcıi İİKC-lcrlcr. Örncgin, kadıni-Mİİİİ. foraminifcra' olarak adlaodı-nlaıı kiıçiik vaıhkların kabııkların-.l.ı hıılunan bir elementtir. Bıı v.ııa-tıklat öldügü /aman torrıılarda bı-raktıkl.ırı kaılmi\ ıım. geçmîçte, ok-yanuslarda var olan vaşam zenginli-ği lı.ıkkıııcla hıı lıkiı \cııı. \ucak
kadmiyum ycraltı sularmda da bu-kmııı \c Moore'un butguları göz5-ıııuıc alındığmda, araşurmacılaı an-ıik okyanus vcrimlilîği ile ilgili de-ğerlcndı'rmelerini yeniden gözden geçirmek zorunda kalabilirler. "Bcn bir bayrak açıyorttm" CIİMU Mooıc. "Hıı dfl, hıı kımv.ısal ınad-
deleri indıkatör olarak kullanarak
bumm bir problcm OİUp olm.uhgı-na karar \crmcyc çalış.ııılaıa kal-
IIUŞ."
SimlK UJ
53
Garanti'den 50. yılında düşünce seferberliğine davet.
. ,
I
s
Garanti, ikinci elli yılına
gircrken, Türkiye iejn
"en ivisini" ortava
çıkarmak üzere hir proje yarışması düzenliyor:
"Yarma Dört Işık"
Yarışma konııları; çevre,
spor ve endüstriyel tasarım.
Garanti, bu dörr alanda
dünya kalitesinde
düşünen, tasarlayan,
iireten ve yaşayan
hir Türkiye yaratılmasına
yardımcı olacak projcleri
ödüllendirecek.
Türkiye'de gün ışığına çıkmayı ve yarınımızı aydınlatmayı bekleyen
hinlerce yaratıcı
rikir oldıığuna inanıyor,
yüreği ve beyni ışık doltı herkesi
bu düşünce seferherliğine
katılmaya davet ediyoruz.
Eğitim
IRi
Endiistriyel Tasartm
YARINA DÖRT IŞIK PROJE YARIŞMASI ÖDÜL YÖNETMELİĞl
( I \ RE
ı. Y.ınMiu. herhangi bit çevresel sorunurı çözûmiinc y.ı ıl.ı iınlenmesitıc egilen pro-jclcrin tümûııc ac,ıktır. Koıuıl.ır; dogal \.ı-sam, dogal kaynnkl.ır, biyoiojilc ve ckolo
|ik çcştlliligm konıııııı.ısı; cıip, .ıııkl.ır, kirlilik ısu. hava. kimyasal gıda. kozme-tik vs.l. çevre duyarlı veneşimler, tarihsel y.ıpıl.ırııı korıınııı.ısı, cro/yona karşı ınü-cadele, agaçJandırma vş, olabilir, 2. I'rojclcr, hcllı hir bolgc vfl da yurt ça* pında yaşama gcçirilebihr. uygalanabi-lir nitcliktc. o/giiıı vc sorıııı vo/ucıı ol-m.ılıdıı.
ECIT1M
1. Ynrışııı.ı. "y:ı>aııı kaliicmizi birhiriıuizi egitcrek yiikscltelim" ilkcsini lcnıcl .ıl.ı-çak proıclcrı degerlendirecektir. Kaııl.ı-
cak proıclcr egııım, ıckııoloıı vc y.iş.ıııı kalitesi boyutlarını İLcrmclıdır.
2. Bu çerçevede, resmi dcrs mûfredada-
rııul.ııı h.ıgıınsı/ "l.ır.ık, loplıım.ı yönelik
"vatandaşlık egitimi11 ana tema olarak
jlııımıştır. Bu tcmanın alıında tratik, sag-lık. kitaplık vc mu/elcr gihi genel kulııu hizmctlcri. orı.ık al.mlarııı kııll.ıııımı, va-taııdasjık lı.ık vc ytıkiıınlıiliikleri. ckono-mı. hilisim sıstcmlcri. ailc ilişkilcri vc günluk yafam gibı ınsan yaşamının sayi sı/ roplıımsal .ıl.ınınd.ı cgirim vcrmeye yoııelik pro|elcr dikkatc almacaktır.
3. Projeler, K-lli bir bölge ya da ygrı ça-pmda jrasjama geçirilebilir, uygulanabilir nıtclıkic VC ozgiın olmalıdır.
SPOR .
1. I.ırışmaya k.ııılacak L.ılışm.ıl.ırın, ül-lcenfn spoı alanmdaki cgınm, crik anlaj ış,
sporcıı snglıgı, hılımscl .ırastırmalarııı ııy-gulamaya yansmlması. gımdclık \as.ini-spoı etkinligi gibi başlıklar altıoda ozctfc-nebilecck sorunlardan birini ya da birka-
ı,ıııı clc .ılnı.ısı ve L'oztımlcr ıırclmcsı ge-rckmcktcdıı', SİSteTO dıı/cvındc haş.ııının nıs.ın.ı yapılacak yatırımd.ııı geçrigi « "olimpik insan" kavramının cvreııscllıgı tcıııcl alnını.ılıdır.
2. Değışık /.ııııaıı dılınılerme dagltllmiş çeşitli pcrlıırmaıısları oİLinck, "st.ır'* yaratmak. ya da "star" seçmek gibı de-ğerlendirmelct bıı yanşmanın kapsamına alınınaınısiır.
.5. Projeler, hcllı bit bölgc ya dfl yufl ça pında yaşaıııa gCLirılcbılır, uygıılan.ıhilır ınichkıc vc ÖZgÜn olm.ılıdır.
ENDÛSTRİYEL TASAKIM
1. ı.ırışmav.ı k.ııılacak çauşmalarm top-lumsal hoyııtu olan. çagdaş keııiscl ya da kırsal yaşam siandardım yfikseltmeyi amaslayan hııyiık olçckli hır iıriin projesi olıııası gerckınckıcdir. Y.ış.ııı.ıhıliı hır çevrcyc katkıda hulunacak arac tasarmıı. alıcınatıl enerji sisteraleri, dogal flfetleı is'in geçici barınak, Szürtülcr için engclsiz çcvre vc ar.is casanmı, verilebilecck ör-neklerdeıı sadecc hırkacadır.
2. I .is.ırını; ıırciılchılır. ıııs.uı saglıguıa
/.ır.ır vernıcyeıı, ckoııomık vc cstcıık ola-
rak aıılamlı olmalıdır.
.">. Projcler, \.ış.ım.ı gcçîrilebilir, tıygukt-
ııahilir nıiclikıc. ö/guıı \c sorun ÇÜZuCf]
olmalıdır.
ADAYl IK KOŞl I l-ARl
1. Yanşmaya karttacaklarm Tt tratanda-^ı olmasi /.orunludur.
2. Oılıılc ada\ olacakl.ırın hı//.ıı haşvu-ruda bulımm.ısı /orıııılııdnr. Ilaşk.ı hır kı-ji, kıırum vc bu yarışraanın kurulları ta-r.ılmdaıı hcrhangi hir proje yarışnıay.ı adaj gösterilemez.
i, (.aıaıııı Bankaa çalışaniarı aday ola-mazlar.
4. Scçici Kurul üyclcn ad.n olama/lar. SeçKİ Kıırııl iiyclcn. bağll oldukları ku-ruııılaı adav oldugu l.ıkdirde, 0 kıırıımla ilgili projcnin oylsmasma katılaınazlar.
5. Tüzclkişilcr dc aday olahilir. Orı.ık s.ı-lışmal.ır ödille fldaj olduğund.ı çafaşmayı \.ıp.ın kifiler ortak aday sayılırl.ır. IUı dıı-ruında ortak adaylardan hct hiri başvuru lormuıida belirtildigi hıeimdc haşvuru iorml.ırını lıa/ırlar.
6. Ortflk Lalısm.ı adııı.ı lek hır kışı başVU-ruda hıılıınursa, proıcniıı dıgcr salııplerı-nin y.r/.ılı onayıııı alınası gcrekir, I'rojcyı oluşturanların aralarında hir kişiyi scç-melcri durunıund.ı, y.ılııı/ca hu kişi aday olur vc odııl ona verilir.
IÎASVURU KOŞULLARl
1. LHusal vc ulıısl.ır.ır.ısı y.ırışmalar.ı ıl.ı lıa onccdcfl kaiılıııış pro|clcr, hıı y.ırısnı.ı
larda decece alonş olsun olmasın, yans-ın.ıv.ı k.uılama/..
2. Projelerin daha 8nc« herhangı hir jrerde
yayıııl.ıııınanııs, uygulanmamiS, nıciilnu mıs, sLTgilenmcmiş olınası gerekmckicılır. i. Adayların, basvuni tormunda hclırıı lctl ııım hclgelerı |s Agııstos 1997 mcs.ıı s.ı.m birimine kadar "Yanna I>on lsık" Ödfil Sckreterügi'ne IHaiaskârgazi ( ad-ılesı No: >i) Kat:H Daire: 2'1 llarlııyc. Is-tanbuli cldcn ya da ladeli ta.ılılunlii ola-r.ık postaylfl icshm ctmiş olmalan gcrck-mckledir. Bu tarihleıı sonra ıletılccek Çfl-lısmalar dikkatc alııımayacaktır. Postada ki gccikmclcrdcn Ödtıl Sekreteriigl s<ı nımlıı degildir. 4. li.ış\nnıd.ı bulunacak adaylar, 12
Aralık 1996'dan h.ışl.ıııı.ık ıı/crc I .ıv hoyunca 115 Ocak 1997 ı.ırıhinc kadar), (0-2121 2!(l 39 BO ııoln tclefoodan \.ı rışmaya ilişkin hcr tiırliı ayrmtılı hilgıyı ögrenebilirlcr.
ODI I.
1. Yarısmada her dalda ayrı ayrı olm.ık iizcrc, biriııciliği alan projcniıı sahihinc ı 000.000.000 n (bh mityar) 5dül vcn lecekrir,
2. Eşil ('dul almay.ı layık görûlen projclcr
mt.ık hir çalıjmarun Urûnüyse, ödûl or tak adaylar arasuıda eşiı olarak paylaşo-
rılac.ıktır.
3. I ğer (>diil almaya l.nık görülefl proje-
ler ortak hir \,alışıliaıım ınıınn ısc vt s.ı
lııplcı'tııdcıl hırı dİgCT proje sahiplcriııııı
\.ı/ılı oııayıyla ick .ıd.ıy ol.ırak baŞVUTU
da blıhınnııışs.ı. odiıl yalıu/L.ı hıı kışı\c
vcrilccektir.
4 I get odııl alm.ıya I.ıyık gorülcfl pro|ı-
lei m/clkısı uitcligi la^ıyan bir kıınım v.ı
da kurulusa aitsC, ödöl s<>/. konusu ku rum ya da kuruluşa VerilecektJr.
DANIŞMA KURLH.U DYELERİ* tlfabellk smîyla)
Çcvrc Dauışma Kurulıı
Doıf. Dr. Yiıccl Çflgkr, Vitali Hakko. Ediz I lıııı. Mayrciıin Karaca, I'rol. Dr. Orhaıı Kural, I'rot. Dr. Alımct S.ımsunlu, Mchmcı Y.ışuı, Ncruıs Yazgan
Egkim n.ıııışma Kurultı
Eınrc Berkin, Prol'. Dr. Ostfin ETgOder,
l'rot. Dr. I lamıı fisek,
l'rol'. Dr. N'ılülcr (,ole.
Korkmaz Ukorur, Dr. I.rkut Yücaoglu, Rösjcö Tlce fl'939 i"k'i>ı
Spor I ı.uıı.ıııa Kuntlıı
Togay hayatlı. Sııı.ın Erdcm,
Ugur Erdencc, Şenes Erzik, Atılla Gökçe,
Barış Kucc. Hıncal UIuç, Yigiter Ulug,
l.s.ıt Yılmacr
I ııdııstn\cl I.ısarım Danısıııa Kıırulu
Nur Akgcrman, Engin Altaş,
l'roi. Dr. Nigan Bayazıt, Bülem Erkmen,
Prol. Dr. Ihrahim Kavrakoglıı. I'rot. Dr. ûndcr KıiLİikcrm.ın, Doç, Dr. (ıimeı Mııı.ıi. J.ııı Nalıunı
'Katılacak projelerin yönetttiâliğe uygun-luğunu belirlentek ve mepeul tiyelerfn aoğal olarak yeı aUığı Seçici Kurttlları ölufturmak Danısma Kurullan'nın vct-kisindedir.
Başi'itm fornııı Garanti Bankası şubelerinde.
__■__
YARINA
DÖRT
ISIK
n GARANTİ
