KlMNASII.BAŞLADIbi-linıııivor. Kesin olan sade-cc şu: En azından 7 000 yıldan bıı yana. crkekler yiizlcrindeki kılları temiz-liyorlar. Oncelcri kcskin taşları kııllanı-yorlardı. bııgiin isc elekırikli traş nıaki-nelcri ve usturalar kullanılıyor. Bu ugurda yetcrinee kan da dökiiliiyor. Pe-ki bu iş nedcn yapılıyor?
Birçok erkek hcr sabah kalktığmda bir gerçekle yiiz yüz.c gcliyor. Ayna karşjsına geçtiğinde karar vcrmesi gc-rcken bır ıhırıımla karşjlasjyor, Sakala karsj olan bitmeyen savaş nasıl hallcdi-lecekr Bıı bir görcv mi yoksa crkeklcrc öz.gii bir tiiren mir
Insamn kendisini nasıl traş ettiği farketmez; ister hızlı istcr yavaş olsun, sonııt,- hep aynı olmahdır: 'l'emiz. bir ee-nc ve piirüzsiiz bir cilt. Bıı amaca nasıl ıılasılması gerektiği konıısunda yüz.yıl-lardır tartışıhr vc ıslak veya kıırıı tras olmak konıısıında hep bir tras savasıdır sürer gider.
Islak tras tarafrarları, her sa-bah yiizlcrini clektrige tabi tııt-mak istcmeyenlerdcn olıışur. Kıırıı traşçılar isc elektrikli traş makincsinin eldc tutıılmasının pratik oluşımdan ve işlcmin kı-sa sürdiiğünden söz ederler. Ji-
et ve fırça. ıslak traşçılar için kutsaldır. Kuru traşçıların yaptığı rafine reklam-lar ve ürün tasarımı ne kadar gelişmiş, olursa olsun, ıslak traş taraftarlarının fikrini çclemez.
Bu dıırıım Amerikalı psikologların yaptığı bir araştırmayla güclendi. So-nuç: Islak tras taraftarları dünyanın en iyi âşjkları ve kuru taraftarların aksine daha scyrek taraf degiştiriyorlar. Onları tanımak için çok da uz.ağa gitmek ge-rekmiyor; elektrikle traş olanlar tehli-kedcn biraz daha ıızaklar ve bundan öncmlisi daha erkeklere öz.gii bir şey-den dc ıızaklaşmış ohıyorlar. Islak tra,ş-çı. "Bu sanki kanlı, arkaik bir tören gi-bi" diyor. Yaz.ar Christopher Schvvarz. bıı tiir rraşın digcr tra^ alctleriylc giri-lcn bir kılıç savaşına benz.edigini söy-liiyor.
Bıı sihir üz.crinc rcklamlarda üreti-liyor: Yiiz.ü kiipiiklcr içindcki bir adam elindeki jileti ecncsinin üzerindc ttı-tarak tehlikeli bir poz scrgili-yor. O yiizden iinlü bir jilet üreticisinin amblcminde iki parlayan kılıeın bulunması bir tesadüf değil.
Bu tür traşta crkck, sa-
vaşçı niteliğini de yitirmi-
yor; yani kıhç sallayacağına
kcndini traş. cdiyor.
Ne var ki bu arkaik tipe, gii-
Traşı
niimüz.ün "çrfl bıçaklı döner başlık" modasında pck rastlanmıyor. Ortaçagın usturası günümüzdeki şeklini ilk kez. 1904 yıhnda Amerikah gezgin tiiccat King C. Gillette'in kcşfıyle bulmuş. Bıı yeni bııluşıın tek pratik tarafı, jile-tin değiştirilcbilmesiydi. Taşa sürterek siirekli bilemek gerekmiyordu; körel-diği z.aman atılıp yerine yenisi takılı-yordu.
Ustura sadecc pratik nedenlcrle bir köseye atılmadı. Sosyal psikologlar bu-nn şöylc açıkhyorlar. Modern toplıım açık bir bıçağın tclıdidini kaldıtamıyor, (izellikle gırrlağa doğru yönelmişse. Sosyolog Norbert Elias'ın gözlemledi-ğinc görc, bu durum batı uygarhğının gclişimiylc ilgili bir eğilirn. Bu eğilim bıçağın kullanım alanını daraltıyor. Çünkii bıı alct sonucta bir saldırı aracı olarak kııllanılabilir.
Silah taşınması yasak olduğu için traş da zamanla banyoların ücra köşclc-rindc yapılmaya başlandı. Böylccc ilk kcz. 1939 yılında I'hilips tarafından elektrikli traş makinesi icat cdildi; bu makine Braıın vc Grundig tarafından geliştirildi ve böylecc 7 000 yıl öncc kııllanılan arkaik "silah" tarihe gömiil-dü. Ama sonra yenidcn yarım ay şckil-li traş bıçagı (ustura) ortaya Çlka.
Geç taşdcvrindc başlayan traşla bir-likte, insanhk ayna gibi parlayan çene-lcr ve sakalh yiizlerle bir gösteri yap-maya başjadı..
Tra^ olmak ilk kimin aklına geldi bilinmez ama yaklaşık 25 000 sakal kı-lı ve 5 000 duyarlı sinir hücresinden oluşan crkek yiizü o zamandan beri sü-rckli bıçakla kötü muamele göriiyor. Hele eski zamanlarda keskin bir bıçak-la, sıısuz vc köpüksüz yapılan traşlar oldukça kanhydı.
Çoğu kez yüzdeki kıllar erkcğin güciinü, iktidarını ve bağımsız.hgını simgclcycn bir unsurdu. Bu yüzden, çcncdcki kıllar traş cdilerek düşmaniar aşağılanırdı. Sakallıların sakalsız.lardan daha saldırgan olduğu düşüniilüyor. Ilcrşcyden ötesi sakalhların "Pamıık Prcnses vc Ycdi Cüccler"in eüceleri kadar kısa boylu olduğu söyleniyor. Vlasalda. Kötîi Cadı, ilzun Sakal'ın sa-
<><,
llilnıı vr Trkııık
kalını bir tahtanın ara-sııu sıkısimr; Uzuo Sa-kal buradan ancak sa-kalının birazının kcsil-mcsiylc kıırtulabilir. Böy-lcliklc Rİicüniin bir kısmııı da yitirmis ohır.
"Biiyiik Adamlar" da sakalları-nın birisi tarafından cekileccginden korkmuş olmalılar. Sczar'ın sinckkaydı traşlılardan biri olmasımn scbcbi bıı muydu yoksa? Giritliler sakalın her einsindcn ncfrct cdcrlcrdi. Bıına karsı-lık Yıınanistan'ın sakinleri arkaik dö-ncmdc sadccc dudak iisriindckı kılları tras. cdcrlcr. cenc vc yanakİ3rdaki sa-kalları uzatırlardı.
Romahlar I.O. 300 yılında Yunanis-tan'dan bcrbcrlcr Rclinceyc kadar sa-kallıydı. bu olaydan sonra traş olmaya başladılar. Biiyiik Iskcndcr bu dönem-de sakalsızhk modasını başlatmıştı. Böylccc Ilclen ve Roma ııy-garlıklarında yüz yıl boy ıınca sakalsızlık mo-dası dcvam ctti.
Biiyıık Iskcnder'in neden ıras oldııgu konusun-daki spckiilasyonlar siirüp gider. Bclki de boyu çok kısa (sadcce 1.40 m) oldu-j*u icindi. Saçlarını omuz hizasına kadar uzattığı ic'm. bir dc ıı/.ıın sakalı olsaydı iyicc kısa göziikecckti bclki.
Ilcr gün traş olanlar arasında Impa-ratnr Aııgostııs ılc ilk I Iristiyan impara-torlarından Büyük Konstanıin dc vardı. Ingiliz kraliçcsi Klizabcth I ilc Rııs Ça-rı Biiyiik l'ctcr dc traş taraftarlarıydı. Ikisi de sakalı cok cski moda buhıyor-lardı. Diinya modernizc cdilmcliydi ve Biıyiik I'ctcr işc Bojarların sakallarıyla basladı. Sakal ıızatmak isteycn crkcklcr vcrgi ödcmck zonında kalacaktı.
Traşa olan bıı ragbct bcrberlerin işi-ni artırdı. Bcrberlcr yiizlercc yıl müştc-rilerini "kııru" tras cttiler. Bu iskencc 14. yüzyıhn sonu ilc 15. yiizyılın başla-rında sona erdi. Bıı dönemde sahıııı
iiretilmcye başjanmıstı. Ber-
bcrlcr cllerindc bıçak. bilcği
taşı ve tabııreylc ev cv dolaşma-
ya basladılar. Sonra sokaklarda traş ctmc modası çıktı.
Borbetiergenellikle şehirdeki ycni-liklerin dc habercisiydi. Onlara hcr dö-ncmde "ayakh nazcte" dcnirdi. Tras olurken olası tiim haberlcrc dc vâkıf ohıntırdıı. Müşrcri nc kadar çok konıı-sııısa. traş da o kadar uzıın siircrdi. Ba-zcn bcrberlcr de konıışıırdu. böylecc traş önlügii altındaki müştcri carcsiz ona ıcslim olurdıı. Bıı dıırıım bcrbcrlc-rc bir iktidar olanağı bahsedcrdi. Filo-zof Artluır Schopenhaııer'in bcrbcrlcre karşı öyle bir güvensizligi vardı ki. her traştan biiyiik korkn dııyar ve gırtlağt-nm kcsilecegi şjiphcsini taşırdı. O yiiz-dcn ıraş olmayı bir gorev gjbi kabııllc-nirdi.
I'eki ya bııgiin sakal mı yoksa tras mı tcrcih cdiliyor? Erkcklcrin çoğımlıı-
gıı hergiin traş oluyorlar. Psikolojik araşrırmalar. her<>.iin rraş olan erkckle-rin askerlerc OzgÜ karakicristik ö/.cllik-lcr raşıdıklaruu vcya sosyal ctikctlcrin baskısını kabullenmiş kişilcr oldııkları-nı orraya koydıı.
Iler«iin yapılan rras bircok iinlü ro-manda da öviilmüştiir. Ornegin Joseph Roth'ım "Radetzky Marşı"nda... Bııra-da traşın insanı yasam ve ölümdcn ayı-r:ııı biı işlem oldııgıı söyleııir. Aynı se-kildc diicllocıılar da yüzlcrini hcr gün sabıınlarlar. Gcorg Biichncr dc baş kah-ramanı VVoyzeck'i ilk sahııcdc traş cdcr. James Joycc'ıın "l'lysscs"i rraş aynası-. ııııı öniindc başlaı.
I'.skıdcn Mısırhlartla. kafanın vc yiiziin tras cdilmcsi savaşa hazırlık aıı-kımın.ı j>cliyordıı.
Hcr ı;iin ıraş olan erkcklcr hayatla-nnıla toplam 6.5 mecre kılı yanakların-dan traş etmis vc hayatlarınm 180 gii-niinii ayna öniinde Rccimıiş oluyorlar.
Sakal diplcrini kazıyıp dıırmanın zevklj bir törcn haline gctirilmcsi j;ere-kiyor. Altın kakmah fırealar. I'orsche benzcri tasanmh traş makincleri kıılla-narak bıı iştcn zevk aimaya calışan "kıı-ru" vc "ıslak" traş raraftarı erkeklerin rartışması isc cbcdiycn sürcccgc benz.i-
yor.
BaııkluEc. M . I'M WIW (."•cv'ln: Yiprak Kcnılj
î„l,.ı Vm
67
