Boşluk Artık Dolu
Nihayct birileri yoktan birşeylcr var etmcyi başardı. Geçtiğimiz ay bir Fızikei ilk kez, boş zannedilen bir hacimde "Casimir basıncı" göz-lemi yaptı.
Klasik fizikciler boşluğun sade-cc maddeden dcğil. encrjiden de yoksun olduğunu varsayıyorlar. An-cak. kuantum mekaniği, mutlak sı-fırda bilc. tamamen boşaltılmış or-tamlarda, "sanal" fotonların ciric at-tıklarını öngörüyor.
1948'dc Hollandah bir fızikçi, Hendrik Casimir, bu sanal fotonla-rın bir kısmını dişlayabilccck minik bir oyuk yaratılabilirsc, bıı oyuğıın, dışındaki sanal fotonların varhğın-dan dolayı basınç ctkisi altında ola-cağını öngörmüştü. Benzcri bir ol-gu, "Casimir-Poldcr" kuvveti, 3 yıl önce kanıtlanabildiyse dc, Casimir basıncı bugüne değin gözlemlene-memişti.
Los Alamos Llıısal Laboratuvar-lan'ndan fizikçi Steven Lamorcaux. kuvars bir lcvhayla, küresel bir mer-ceği ince birakın zarla kaplamış. Bir mikronun iiçte biri kadar arahkla birbirinc yaklaştırılan bu iki yüze-yin arasında ancak belli dalgabo-yundaki sanal fotonlann varolabile-ccği biliniyor; tıpkı, belli geometri-deki bir şişenin ağzına üfiediginiz-dc bclli notaları çalabildiğiniz gibi...
Arahğın dışında. diger dalgaboy-larında sanal fotonlat varoldııkları icin, dışarıdaki her mikron kiiplük hacim. arahktakindcn daha yiiksck basınc değerinde olmahydı.
Bilim Şenliği
Bilirn Merkezi Vakfı, 1. Billm Şenllğini 5-12 Mart 1997 tarihlen arasında Istanbul'da düzenliyor. Şenllkte, bilim ve teknoloji ala-nında şaşırtıcı. egiendlrici, düşündürücü ve ögretici bılimsel uygulamalara yer veri-lecek. Katılımcılar, özel olarak hazırlanmış gösteri birimlerini kullanacaklar.
Ayrıca; haberleşme teknolojilerınde en son yenilikler ve uygulamalar ile bu konu-larda hazırlanmış özel gösteri ve şovlar; sağlık konusunda çeşitll uygulama ve gös-teriler; DNA ikllı sarmalı modell ve gen tek-nolojisi; dünyanın blyolojik. jeolojik gelişi-mınin gerçek fosillerie, renk ve ışık göste-nleriyle çarpıcı bir şekilde izlenebileceği za-man tüneli; orta ögretimde dünyada ve bizde fen kitapları sergisi, fen kitapları na-sıl yazılmalı paneli; Türkiye mineralleri ser-gisi; Türkiye'ye düşen meteor taşları sergi-
Duyarh bir burulma sarkacıyla gözlem yapan Lamoreaux, yiizeyle-ri birbirine iten bu basınç etkisinin kııvvct karşıtını burulma sarkacında bir Ncvton'un bir milyarda birin-dcn az olarak öiçmüs ki, bu sonuç Casimir'in hesaplarıyla 9? 5'lik bir hata payıyla uygun düşüyor.
Özgilr Kıınulıjş
hıtp://www.scıcncermw.ons
GERN Fiziği Zorluyor
CERN pareacık fiziği araştırma mcrkczindcki bilim adamları. gelc-nekscl fiziğin belirlediği smırların dışına taşan bazı gozlemlcrini sonu-ca bağlamaya çahşıyorlar. Geçtigi-miz bir yıl içindc. Büyiik Elektron Pozitron carpıştırıcısında (LEP) ya-pılan 18 dcneye ait gözlemler, mcv-cuı fızik kuramlarıyla bağdaşmıyor. Bilim adamları bu güzlemleri nct biçimde tanımlayıp, gelenckscl an-lamda deney sonuçları olarak kay-dcdcbilmiş degiller.
Bu gözlemlcrin tümiinde, ALEPH dctektöril. clcktron-pozit-ron çarpısmalarından fı.'jkıran dört
sı; çocuklarla deney uygulamaları ve gös-terlleri şenlik süresince yapılan faaliyetler-den,
Vakıf, Bilim Şenliği'nin ana gövdeslni Taşkışla'da gerçekleştırilecek olan gösteri birimleri sergisinin oluşturacağını açıklıyor. Gösterı bırimlen, ziyaretcilerın bızzat kulla-nacakları, harekete geçirecekleri aygıt ve düzenekler. Ziyaretçiler bu aygıtlar saye-sinde, basit deneylerle doğa yasalannı do-laysız bır şekilde algılayabilecekler. Bllim Şenliği'nde ziyaretçllerin kullanımına sunu-lacak olan 60 kadar gösteri birimı. herkesı teknolojiyle arkadaş olmaya davel eden bır oyun bahçesi nltelıği taşıyor.
Gösteri birimleri serglleri dışında Şen-lik'te diger ıç rnekarı uygulamalan arasında teleskopla gözlem, Türkiye mineralleri ser-gısi, CD-ROM'larla bilim ve sanat dünya-sında gezintl, bilim konulu karikatür sergisi gibi etkmlikler de yer alıyor.
par(,acık huzmcsi kaydetmiş. Orta-ya v'kan parçacıkların toplam kütle-si hesaplara görc 106 milyar elekt-ron volt. Bu toplamda, hıızmc çift-lerinin payları birbirindcn farkh. Bu durum, her çarpışmamn farklı par-(,-acıklardan oluşan parçacık çiftle-rinde yol açması vc bu çiftlerin he-mcn bozıınarak huzmclcri doğur-masıyla a(,aklanabilir. Ancak. bugii-nün fızik yasalarmda. söz konıısu parçacıklara verilcbilecck bir tanım yok.
Bilim adamları, söz konusıı göz-lemleri, öncclcri gözlem yanılgısı kabul ederek göz ardı etmişlerse de, sonuç yinclcndikçe durumu kabııl-lenmek zorıında kalmışlar. Şimdilik varlığını bir sır olarak koruyan göz-lcmlere, Mayıs 1997'den itibarcn başlatılacak yeni LEP Deneylcri açıkhk gctirebilecck bclki dc...
OzRİIr Kurrıılıış
Kas Erimesi Hastalığına Yeni Umut
Kaslarda zayıflama ilc kcndisini gösteren kas erimcsi hastahğına dystrophen adı verilen bir kas pro-tcininin yokhığu nedcn oluyor. Bi-lim adamları bu protcinin açıgını kapamamn yollarını arıyorlar: ancak bugüııe kadar cözüm bıılamamışlar. I lastahk daha çok crkcklerde ortaya çıkıyor ve ortaya çıkma olasıhğı 1/3500. Ancak, Oxford İ'niversite-si'nden bilim adamları ııtrophen adı verilen bir başka protcinin dystuıp-henin yapacağı işi yapabileceğini diisünüyorlar. Böylece de, kas eri-mesinin dıırdıırulabilecegini öne sürüyoriar.
Utrophen deneyi, bugüne kadar yalnı/.ca fareler üzerinde yapılmış. lnsanlar üzerinde denenmedcn ön-ce, utrophenin kaslara nasıl verilc-ccği sorununun çözülmesi gercki-yor.
Bilim adamları, gereksiz bir umııda kapılmamak gerektiğini, an-cak bu (,ahşmanın geçmiştcki bir-çok keşfe kıyasla gerccğe daha ya-kın olduğuna inanıyorlar.
