Pierre-Frauçois Meebain vc John Baptiste adlı iki astronom, I7"2 ulıuııı l7Temmu/ gfjnü Paris'te, Ulusal Mee-lis adına biüm larihindeki en onemli bil-dirilcrden birini sıındular. Sıındııkları bildirı, ıı/unlıık ÖİÇÜSO nlarak evtensd bir bırimin kabulünü önctiyordu. Fran-si/ Dcvrimi'nin yaratugı aydmlanma dalgasıyla, dttnya yeni biı düzene k.ı-\ıışmıiş[u. Avıiı riirde bir düzcnlcınc uzunluk olçıisii birimi için dc gcçcriiydi.
\sluida. evrcnscl bir u/ıınluk olsiisiı birimiyle ilgili çalısmalar cok daha öncc-leri, 1670 yılında Fransız rahıp fiabricl Mouton'un, bir meridyenin birderecesi-nin dakikasını (alınıışıa birini) ıı/ıınlnk ölçeği olarak almayı ünermesrylc başla-mıştı. Royal Society'nin kuruluşunım ilk yıllarında da sanivcyi vuran bır sarka-cın uzunlugunun evrensel u/ıınluk öl-çüsü birimı olarak kabııl cdilmesi l'ikti
ilcri sürnlmiıştiı. 1790 vılında Talley-rand'nı Kurucu Meclis'e projeyi kabııl ettırmesivlc. Fransı/ Bilimlcr Ak.ulenusı ycni sistemi kurmakla görevlendirdiği bir komisyon oluşturdu. Botda, Lagran-ge, Laplace, Monge u- Condorset'oin karılınuyla nlusturulan komisyon. evrcn-sel u/unluk ölçüsü biriminc ccmel olarak yeı nıcrnKcınııiıı dbrttc birini bclirledi. Döttte bir metidyenin rjc on milyonda biri evrcnscl ıı/unlıık ölçûstl birimi ola-rak öncrildi. Evrensel ölçünün belirlcnc-bilmcsi İçin Dünvamızı tcmcl alarak ca-hsmak son derece akla yatkındı. Çiinkü iı/crindc yaşadığımız gezegenin kendisi evfenscl ölçti birimi için zamandan ba-ğrmsız bir tcınel oluşturabilirdi. Bu ilke-dcn hareketle. Kıı/cy Kutbıı ılc F.kvator arasında uzanan çeyrck meridycn daire-sinin on milyonda biri olarak tanımlanan evrensel uzunluk ölçilsü birimi tiim de-
legeler tarafmdan kabul edildi. Vcni öl-çfl birimi için yeni bir isim gereklivdi. Bıı isım. knkeııi Eskİ "lıınanca olan vc ölçil anlamına gelen "metron" sözcü-ğflnden türcrildi. Boylece yeni evrensel ıı/.ıınluk ölçOsil birimi yeni aclıııu kavuş-mıış oldıı. Fraıısı/ I lusal Meclisi, eski-dcn beri kullanilmakta olan cl-ayak fil-çiilerini yeni birim "metre" ilc degiştir-di. Çiinkii o güne değin kullanılan el, ayak. adım, karış. parmak gibî ölçülef biiviik karmaşaya yöl açmıs, ve kulla-nıınd.ı bır stanıkırt Sâğlanamamiştl.
Insanlarm, ııcsnelcrlc ilgilj ÖlÇÜTttle-rin tümiinü kcnriilcrmıu yapmak isteme-si ıı/ıın sürcdir lıcrhaııu.i bır sorııııa ııc-dcn olmuyor, oysa "nıetıe"nın evrensel ıızıınlıık ölçüsü bırinıi olarak kaluılün-den önce, ÖlçUm Farklılıklan büyük kaı-maşalara yol açıyordu. Ölculer bölgeden bölgeye, sehifden sehire farklılık göste-tiyıır. tacirler herhangi bir uzunlugu doğ-nı saptayabilrnek için dbnüşüm tabloları kııllanınak zoruııda kalıyoılardı. (iünii-rnüzdeysc bir top kumaşın kesimi stra-sında ortay.ı çılcan birkat mnı'lık kavıııa-l.u kimseyi rahatsız euniyor,
"Metrc". .ı\nı snrıınla karsı karsna kalan \c cl işciliğine davanan meslekleri yapanların da kumıluşu oltlu. 0/ellikle saat yaprmcılan siirekli daha duyarlı daha kcsın sonuç vcrcıı ve birbinnc çevrilebilir birimleri olan ölçüm araçlanna gereksi-uim duyuyoriardı. H.ıssas bif ış çıkanlma-sı ancak bu şekilde olanaklı hale gelebilir-'lı ' Irneğin Nürnberg'dc \apılan bir sa-,11ın Milano'da tamir ettirilebilmesi. iirc-tim aşamasında lıcr yerdc vc iıcı /.ıınaıı geeerli olan nlcii birimlerimn kullanılına-sıylu saglanabilirdi. Büuin bıınlardan öte, başta cndüsırılcşmc harckctı standan iil-cülcrın ve normların olmasını gerektİri-yordu. Bu nedenle Morgen, Kl.ıiici. Me-ılc vc listclere sığmav.ın pek cofju, sonun-da ı.ıııımı cvrenscl nlan bir ıı/ıııılıık biri-mi iinermek zonında kaldılar.
Ihdyumlu platinden metrenin Almanya 'da 1889'dan beri saklandığı bina.
1889'da dökülen iridyumlu platin çubuk bir meridyenin 40 milyonda birine eşit.
Gezegenler arası uzaklıklar metreyi temel alan ışık yılı birimiyle ölçülüyor.
U,
$0 M.ırt 1791 tarihli kararname, te-nrik olarak hesaplanan ve çeyrek merid-yen tcmeline dayanan bu birim uzunlu-ğun uygulamada da saptanması ve özel-liklc Dunkerque-Barcelona arasındaki uzaklık ve enlem farkının belirlcnmesi çalışmahrtntn hemen başlaolmasını ka-r.ır.ı bağladı,
Dclambre vc Mechaîn adlı iki bilim adamı bu çalışmayı Usdendiler. Çalışma 1792-1799 yıllan arasında devam etıi. ÖlçUra için böyle biı geziye çıkmak, 18. \ıı/\ıl \\'nıpa'sının koşııllarırıda son dc-rece tchlikcliydi. Fransa ve çcvrcsindc-ki Ulkclerdc toplumsal parlamalar baa-göstermiştiı. Bilim adamlan şüphcli rtllflp hapse atıldılar. Toplumsal hcycca-nın yükseldiği biı ortamda lm durum çok ııoıın.ıl.lı Bilim adamları lıcr >c\-den öncc karmaşık alctleriyle kilisc ku-leleri ve tepelerden ölçflm alıp gözlero yaparkcn tepki çckciler. Böylccc "mcr-rc"ııııı ıkı babası hapse düşıııiis oldtl.
Paris'teki milletvekilleri, araştırma-cılann hapisten çıkıp geri dönraesi için gcrckcn sürcvı çok uzun buldular, 7 \ı-s.m I795'de 1 lns.il Meclis yeni ölçü sis-teminl kabııl etri. Bu tarihtcn snnr.ı "mctrc" ile ilgili çaiışmalar üç, yıl sOrey-le durduruldu. Sonunda 17W yılının 1" \ı.ıhk günil yeni bit açıklama neldi. Dtmkcrque-Batcelona arasında yapılan çalışmalaı sonuc, vcrmig ve ttlçümlerso* nuctında "metrc"njn ilk hesaplanan uzunluğa göre 0,325 mm daha kısa oldu-gll anlaşılmiştı. Saptaııan bu ıı/ıınhık. hır plarin çubuk dökiilcrek bclirlcnıli vc Fransız Devleı Vrşivi'ne kaldırıldı. IJ-ınnı gercği, pl.ıtııı çubuk Uzcrindc "i çüm yapılırken crimcktc olan buzun sı-
caklıgı 0°C ba/ alındı.
\ncak "ınctrc" ılc îlgilcnenlcr, kısa bit sürc sonra, plarin çubuğun uzunlugu-nıııı siıaklık taktnrime bağlı ular.ık dc-giştiğini gözJemlediler. Bu durumda l'a-ris'te sjklanan asıl örnekle \\rupa'nın
1950'li yıllarda metrenin tanımı ışığın dalga gaz olan kripton 86 izotopu ölçümdeki hata
di&er iilkclcrınc uıindcrılcn ıırncklcrııı avnı uzunluğu bclinmediği ortayaçıktı. Bu soruna çözüm bulmak amacıyla. 1X75 yılında, Paris'ce 17 ülkenin katıh-nııyla biı konfcrans toplandı, Bu konfe-rans. Uluslararası \ğırlıklar ve OlçUlet Konferansı olarak adlandınldı, (Konfe-rans vafltgını günümüzde dc sürdiirmek-lcdır.ı koııt'crans \cnı ııelışrınluns' bir Jiiküm rckniüi kiıllanılarak yapılmış
olan iridyumlu plarjnden, 102 cm'Iik l,ır çubuk Uzerine açıları ve ıki çentik arasını baz atan ycni bil "ıııctrc" taııınıı getirdi, Ikı çcntik arası 0 C sıcaklıkta ölçülüyor-dıı. Bıı örnck. Konferans'tn kabulUnden sonra Sevtes'de konımaya alındı.
Aııcak. bıı güzel iridyumlu plarin çu-buk da ıı/.manları ycccri kadar nıcnınıın bırakmadı, Bu tnemnuniyetsizliğin en rjnemli nedcni dc geçmiste "metre"ye temel oluştutan Dünya'nın kendisiydi. Daha 19, yüzyıluı ottalarında, Uman ast-ronom Friedrich \Vilhelm Bcssel Dün-ya'nın ideal bir kiire olmadıgını, dolayı-sı\la Duııya'ııın ıcnıcl ahnuıasıvla yapıla-cak ranımların kcsin sonuç vcrmcsinin
boyu temel alınarak tanımlanıyordu. Bir soy-payını miiyarda bire kadar indirdi.
olaııaksız oldugunu sa\ uiımusttı Bıına karşırı, komısyon bıı »örüşc pck öncnı \crmcdı. Komisyona görc bu ancak mili-metrenin yUzde biri gibi bîı ölçü kullanıl-dığıııda sorıııı yaratabilirdi. Slff bu vıı/-dcn, \(.-ııı bil mctrc tanıını \apuıamn ge-teksiz olduğu görüşüne varıldı. Zaten o dönemlerde milinıetrcnin vii/de biri has-sasiyetinde çalışan scktörler olmadığın-d.ın. bu kadarlık bîr bata payını göz ardı cimenin uygulamada da bir sakıııcası yoktu. I'stclık "mctrc". cvrcnsel u/.ıın-luk ölçüsü birimı olarak he( saman ve hcrkcs için onerilıniş Oİsa da o dimcnı-lcrdcki asıl yararı. alt vc iisı birimlerinin aynml&nnda ondaiık sistemi kııllanması \c bunıı gûndelik yasama yerleşrirmis ol-masıydı. rVyrıca, "mene" kendi sistemi-nuı tcmel bifimi olarak da iincnı taşıyor-du Orneiın: LâVOİSİet \c d.ıha sonra Le-fevre-GincaU, "metre"nin alt biriınlerin-dcn biri olaıı "desimcrre"\i tcmcl alıp, bir desimetrekiip hacmindcki siıvu ki-logram olarak tanımlayıp, cldc ettiklcri ı.ııııım kııllaııaıak "mctrc"ylc var olan kiitlcler arasındaki ilişkiyi açıkladılar.
Uluslarası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu metreyi daha hassas tanımlayabiimek ıçin deneylerine devam ediyor.
Araştmcılar lazer deneylerini kullanarak, metreye ışık hızını temel alan daha hassas tanımlar getirdiler.
K . ,ıı l'''»r,
:;:
Çok küçük aralıklar gelişmis mıkroskoplar ve özel araçlarla ölçulebiliyor. Orneğin altın atomlan arasındaki uzaklık yalnızca 0,25 nanometre.
20. ■. ıi/vıla gelindiginde yeoi biı 6-kir olıışııı. Acaba "ışık". "meırc"nin yc-nidcn ranımlanabilmcsi için kullanılabi-liı miydi? I>ık dalgalanmn sabiı aralıkla-
rı vardl. Hıı ö/cllik. "mctıc'niıı ycııi ta-nınıı n.ın kullanılabilirdi. Ileri sürölcn bu ı'ıkir ^clişıi \c 1960 yılında "roet-rc"ııın vcrıi t.ınımı icin rcmcl olııştııtclıı.
Izotoplann aynlabilmesi, 1945 yilın-d.ııı sonra öncmli bır gcliş,rae sağlanma-sına yol açtt Artık bu Kamuna kadaı bili-ııeıılciılcn çok daha basit optik ışmımlar eldc cdilcbiliyordu. liu basiı ışımmlar-ıl.m biri, uygulamadi) kacışıksız olan kriptonun 86 numarab izotopunu içeren bir deşarj lambasratn ışınımı "mctre"yi venidcn tummlamakta kullanıldı. Işık girişimlcri, cvrcnscJ uzunluk ölçüsii biri-mınin. gtrişimi yaratan ışınımın dalgabo-\n\|.ı kaışılaşiırılarak ölçülcbümesini sağladı, Bu yöntcmlc sağlanan ülçU, irid-Minılıı platiıı çubuğutı vcrdîği ölçümden vii/ kaı ıl.ılıa duyaıiıydı. Ilaı.ı payı mîl-yurda birkaçı geçmtyordu. Kripton ıjunı-mıyla yapılan tanıma görc, biı raetrc, kripton 86'nın dulga boyunun 1650763.73 kan ularuk tanımlandı.
Vncak bilim adamları, zamanla bu canımı ıla yetcri kadaı hassas bulmuma-\.ı basladılar. Çünkü, bu canıma daya-
ııaıı "ıncrrc'Mc Dunva'ııııı çcvresî Öİ-
çüldüğündc löcm'lik bir hata payıyla karsılasılıyoıdıı. Konfcrans, 1983 vılın-daki olagan kongrcsinde oldukça ilginç
lııı çd/ıiııı gCİİŞtİrdİ. "\lctıc"ılin l.ıııı-
ııniKİa dalgaboylarından yaratlanmak vcriııc. ıçıgın ln/ı kull.ııııl.ılıilifilı. Va-kıımlıı bır ortamda rsığrn hrzıntn sahir oldugu ilkcsinden harekede, ışık htzttun 299792458 m/s vc butıa bagh niarak d.ı metre"nin. ıştgın saniyenin 299792458 dc birinde nldıgı yol oldugu k.ılnıl cdildi.
"Mctıc" ıım hn taııımını dogrtllava-hılınck icin.bit işik \ urumu (impuls) yo-lıııııın sllresi ölçülebilir ibu yfintcm gü-ııuıııiı/ılc yörilngedekj yupa) uydıdaıın n/.ıklıklaıını ölçmek İçîn kııll.ınılnıakta-ılm. I'ıııııııı ılışımla İkİrtCİ bil yol d.ı. I l'rckans. /. dalgaboyu olmak ii/cıc /.-c/l' ol.ıı.ık t.mmıl.ınan tşmııiıl.ııJ.ııı hııınııı
girijimlcrindcn yararlannıaktır.
Metre sistemi XIX. yüzyıJra baştn-clan iriharcn Fransa dışmdaki iılkelercle dc k.ıhnl görmeye başladı, isin'da llol-landa'da (o zamanlaı Bclçika ve Lük-semburg'tı da içine alıyotdu.) kulranımı /orıınlıı tutuldu. Kıınu l849'da Ispanya hdcdi. 1860'tan sonra "mcırc" sistcmine gcçen lilkclerin sayısı arttı, I luslararası
Metrik Sisteme Geçmeden Once
Osmanlı'da Kullanılan Uzunluk Ölçuleri
1 «îiran', = 24 parmak
= 24x12 hat
= 288x12 nokta
= 0,75774 melre
ı kulac = 2,5 ziraimimari
= 1.895 meire
1 mettıale 1 "
lersaıı
s 8x3 mil
_-■,.::, zıraırnımarı
.480 kilomelre
larşm = 8 urup
= 16 kerrah
- 0.6858 metre
1 endaze = 8 urup
= 16 keııah
= 0.625 metnı
ılk brncklerin oluşturulraası için. Fran-stz Hükdmeri'nin davetiyle Dtuz tflke-ııin temsilci gönderdiği ııluslararası bir komisyon toplandı "\lcue" \c kilogra-raın ıılııslararası ilk brneklcrinin olııştıı-ııılnıası içiıı l-'raıısi. arşn lcıımlckı 91-çckleı ıcıncl ulındı. 1875 yılında. arala-ıın<.Lı Türkiyc'nİD de bulunduğu 19 nl-kc diptomatik "raetre" konvansiyontıntı imzaladılar, Konvansiyommumacı Fran-si2 arşivlerindeki Slçegi kopya etmek vc hir l'lnsl.ıı.ıı.ısı \iiıılıklaı \c ()lculcı Bıi-rosn kurarak giderlerini birlikıc karşıla-m.ıktı. hüi'i ayrıca. kesin lilçcklcri yap-ın.ı sakluma vc digcı nlkclurc vcrilcn nliis.il dlçcklcılc k.ıişıl.ışiııın.ı gbrcvini stlcndi- l üunlugu bclirlencn gcçîci iilçcgc \l.i\.iml.ir.il\ 4u taııc ilkotııck nıc-tıhli. tlkörneklerden 31 tanesi incelendi
\c biri ıılııslaı.ııası "ıııcııc" olarak kahııl
cclilch. Dİgcr •ıiıı/ örnck buna görc kc--ın biçimdc hclulcıuli. Gcncl konfcrans 1889'da toplanarak "mcırc" ve "k ı.nıı'ın Sc'.ıcsMc s.ıklanan kcsin ölçck-lcrım onayladı. \c öl\ekleri IS7S anlaş-masını imzaluyanlaru dagıtu. L'luslarara-M büro düzenleme gürcvini. I92l'de elcktrik. l('.VVrc ısık ve IVbll'cla ise iyonlaştıncj ışıııımlara clayalı ölçekleri hazırlayarak sflrdiirdO.
"Alctıc" sistcminin kullanımı, gfl-nûmözdc lOO'den fa/l.ı iilkccle yasal olar.ık /oııınhı ttıtıılmustur. (iclişınclcıc hakıhısii. "ıııcırc" \ıllaı geçtikçe «lalıa ılu\arlı ölçümlcrc dayantlarak yeniden yenidcn \c yeniden tanımlanacak ama gfinlük yav'mımı/\laki ycrini hiç kav-betmeyecek.
I ııın. Kunıı Danışııı .ını I ıkııı tJcrcli
Pm lu oı
ı
;. . | ,
■;::
(i.l...... MmU
Garanti 24'lerde para bitmez "Tırrrrr, biiip" sesi kesilmez.
yGarawi 24'lenn doluluk orant: %98,5S
Sadece para çekmek için değil, diğer bankacılık işlemleriniz için de Garanti 24'leri kullanın, zaman kazanın: Ucretsiz havale, döviz alım-satımı,
Garanti Yatırım Fonlan alım-satımı, oromatik fatura ödemeleri, hesap bakiye ve hareketlerine ulaşma, kredi kartı borcıı ödeme...
t% GARANTİ
Başka bir arzunuz?
