Aynı sistemde yer alan iki komşu gezegende birden yaşam bulunması olasılığı oldukça dikkate değer bir olaydır. Bunun yanında, bir de pek çok yakın yıldızın çevresinde keşfedilen gezegenleri düşünecek olursak, galaksimizin "hayat dolu" bir yer olduğunu varsayabiliriz. Ancak, hemen akıllara gelen bir soru var: Eğer, yaşam bu kadar yaygınsa, SETI (Search for ExtraTerrestial Intelligence) olarak bilinen, Dünya dışı varlıklan araştırma programı neden başanlı olamıyor? Herkes nerede?
GEÇTIĞIMİZ Ağustos ayından öncc. Dfinya dışı yaşamın yaygııı olamayacagını, hatta hic olmadığını söyle-mck kolay gelebilirdi. Ancak. Mars'tan geldigi dilşiinülcn bir gök-taşjnın, bir takını mikroorgani/.ma fosillcrini iceımcsi. her şeyi degiştir-di. Mars'ta yaşam oldugu iddiası hir tartışma konusu olsa bile. bir /aman-lar llzcrindc devasa nehirler akan ve kalın bir atmosfcre sahip ol.ın ge/.c-gcndc, ilkcl mikroorgani/maların or-taya cıkmıs. olabileceğine dair pek az şıiphe var.
Ncw Orleans'taki Tulane İni-versitesi'ndcn l-'rank Tıplcr. yııkarı-daki soruların cevabmı bildiğini dü-
şünüyor. Uııa görc, eğcr Mars'taki yaşam gereekse, evrende, ilkel yaşa-mm yaygtn olduguna inanabüiriz; ancak. ne var ki. bi/.im gibi akıllı caıılıların gelişmc olasıhğı cok a/.. Ashnda, Tıpler olasıhğın akıl alma/. derecede düşük oldııgımu. Biiyilk l'atlama'dan bugünc. galaksimizde vurolan tek akılh uırlıkl.mıı bi/. ol-dugumuzu düşünüyor.
Bu ahs.ılmadık yaklaşım, galaksi-mi/.in yaşmın vc yıldı/.lararası yolcu-luk yapabilccck kapasitedcki bir uy-garlıgın onu nc kadar zamanda kcş-fedebileceginin bir karşılaştırnıası sonııcu ortaya çıkrnış. Tiplcr'e gürc. böylc bir kolnnilcşmc. cn ctkin ola-rak. yıldı/lara kcndiligindcn iireyc-bilcrı "sonda"lar göndcrilerek ger-
cckleştirilehilir. Bıı kendiliğinden üreyebilen sonda fikri. bir Macar-Aınerikan matcmatikci. John von N'eıımann tarafından l°50'lcrdc gc-liştirildi. Bir yıldı/.a dogru yolcııhık cdcrkcn. von Ncumann sondalan. mevcut kaynakları kulkınarak. kcndi ben/.erlerini yaparlur ve fırlatırlar. Bir sonda iki taııc olıır: iki sonda dörı
olur vc hu çoğalma işlemi böylece
iisscl olarak dcvam cder.
Tabii ki. canh varlıkların keşfiyle İJgisi olmayan bu sondaların galakai-mi/.dc varolabilcccklcri likrine katıl-mayabilirsiniz. Bıınunla bcrabcr. Tipler Diinya dışı ııygarhklarla oııla-rın roboc ajanları arasında bir ayırım yapmıyor. Bıı sondalar. ancak çok gelişmiş oldukları rakdirdc. çevrele-
24
ll.lıııı .. I.kı.ıl
rindcki maddeyi vc cncrji kaynakla-rmı cuğalmak için kullanabilirler. Ya-ni bir bakıma. kendi çaplarmda bir yaşam şckline sahip olmalılar ve ge-zegende yaşayan bir uygarhğın başa-rılarını ıızayda temsil edebilmeliler.
Tipler'e göre, von Neumann sondalarını yaratırken karşılaşılabile-cek en biiyük engel. hilt^isayar tek-nolojisidir. Tipler'in söyledigine gö-re, sondalar en azından bir insan ka-dar /.cki olmak durıımundalar. Aynı zamanda çok hr/.h ohııahlar; aııcak, ışık hı/.ının yiizdc 90'ı hıza ulaşabil-mck, gelişmiş bir uygarlık için bilc kolay olmasa gcrck.
Böylc bir hızla yol alan sondanın, 4,3 ışık yılı ıı/akhkcaki bir yıldıza (bıı Giineş'in cn vakııı komijusıı olan Alfa Centauri'nin uzaklığıdır) ıılaş-ması yaklaşık beş yıl sürecektir. Di-yelim ki, sondanın kendi kopyasını yapması için gereken siire 100 yıl ol-sıın. Bu dıırunula, bütiin sondaların galaksinin her bir köşesine yayılma-sındaki ortalama hız. ışık hızının l/25'İ olacak ve bıı hı/.la, yaklasık 100 000 ısık yılı capmdaki galaksinin keşfi 3 milyon yıl sürecektir. îjtı an-daki roketlcrin hızıyla yol almdıgını varsayarsak. galaksimizin hcr ycrini kcsl'ctmck ve her yıldızın etrafında bir iis kurmak 300 milyon yıl alacak-tır. "Galaksiyi keşfctmck için gere-ken siire, Galaksinin yaklaşık 10 milyar yıl olan yaşına kıyasla eok çok az." diyor Tipler. "Rğer Dünya dısı uygarlıklar varsa. bugiin şıı anda bıı-raya, Güneş sistemine de gelmis olurlardı. Böyle bir şeyin olmadığı aşikar olduğıına göre, yoklar."
Diğer bilim adamları. anlasılabi-lir bir şekildc, cvrende yanlız oldıı-ğumtız fıkrini kabııl etmek istemi-yorlar. Bir çoğu. Tipler'in Dünya dı-şı uygarlıkların olmadıgı fikrini ol-gunlaşmamış bıılııyorlar. Massachıı-sccts llniversiccsi'nden Kdvvard Harrison, Diinya dışı uygarhklara dair kanırın gökyiiziinde boydan bo-ya yazılmış olabileceğini ve bizim btınıı farkctmiyor olabileceğimizi söyliiyor.
Diğer pek çok araşttrmacı da, hcrhangi bir kanıt görülememesi-nin, gerçekten de kanıt olınadıgı anlamına gelmeyeceğini söyleyen Harrison'a katılıyorlar. Prince-ton'daki llcri Arastırmalar Enstitii-
sii'nden Freeman Dyson. "lşin ger-çeği. onların oralarda bir yerlcrdc olup olmadığı konusıında herhangi bir fikrimi/ yok." ıliyor.
Bazı bilim adamları ise, Diinya clışı ııygarlıkların. bi/.c hiç bclli et-mcden, bııralarda oldıığunıı bclirri-yorlar. SKTI Knstitiisı'ı'nden Scch Shostak. "Giineş sistemindc çok kiiçiik sondaların dolandığını varsa-yalım." diyor ve devam ediyor: "Neredcn bilcbiliriz ki?"
Bıına karşı, Tipler'e göre eğer Güneş sistemi ziyaret edilmiş ol-saydı. bıınun izlerini kesin bir se-kilde görebilecektik. "Kuyruklııyıl-dızlardaıı olıışan Oort Bulutıı ve astreoid ktışağı bııgün varolmaya-
cakcı; çünkii. bücün mcvcut kay-naklar. yeni yapılar olıısturulmakta kullanılacaktı."
Tiplcr'in bu düşüncesine göre. bir von Ncumann sondası, yeni bir yıldı/ sistcminc ulaştığmda, sadecc kc.ndi kopyasını yapmakla kalmaya-cak, bunıın için gereken tıim mev-cut kaynaklatı kullanacaktı. Orneğin Gilneş sistemindeki Oort buhıtu ve asteroid kıışağı, gerekli mineral kay-nakları olabilecekleri İçin, tiikctilc-ccklcrdi. Tıpkı Romahlar'ın geymiş-te, kumıın bir giin bilgisayarlarda kullanılabileceğini akıllarının ucun-dan bile geçirmis olamayacakları gi-bi. gelişmiş Di'mya dısı uygarlıkların da nasıl bir teknoloji kullandıklarmı bilemcyiz. Tiplcr'in "biyolojik" yıl-dı/lararası kolonileşme moticlindc. Diinya iizcrindeki yaşaımn mevcııt kaynakları başarılı bir şckildc kul-lanması gibi. gcliijmiş Diinya dışı varhklar, bıı olayı çok daha geniş bir arenada. evrenin tamamında gerçck-leştiriyor olabilirler.
Harrison gibi diğcrlcri dc. Tip-ler'in biyolojik modelinin temelindc bir hata Oİduğunil diisüniiyorlar. On-lara görc. Tipler'in modelinde. Di'm-ya dısı varhklar. aynı insanlargibi ha-reket cdiyorlar: halbııki. oradaki ya-şam. bizim hayal güciimii/ün ötesin-dc, çok daha l'arklı bir biçimdc gcli.s-miş olabilir. Tiplcr isc, gclişmiş yd-şam biçimlerinin, Diinya'daki gibi bilindik özelliklcrc sahip olduğunu
şniı.ı vm
25
dıiMiıuliiğiinii kahııl ctmiyor. Ona göre. artık astronomların Diinya dısı uYgarhklann da Diinya'dakinc ben-/cr cvrinı asamalatından gcctiklerini kabııl etmelcri gcrckiyor.
Ötc yanılan. Shosr.uk. (jiincş, sis-ıcminin cok sönük bir ycr olduğıınu dilsünlişor. I latta. insanlurırı Diin-ya'nın hcr ycrinc degil dc hclli yer-lcrinc dagılnuş oldııkları gibi, bu Diiııya dışı uygarhklarııı da Saman-volu'nda. yaş/jnabilccek. ilgı cekici bölgelerc ycrlesmis olabilcccklcrini varsaymış. Shostak'u görc bıı da bir olasıhk...'l'ipler'c görc isc. insanlar Diınya ü/.crındc hcr ycıc ejiı dağıl-nı.ımış nlsalar bilc. cıkilcrini hcr ycr-ılc gormek miimkiin: cn u/ından mikroorgani/.malar hcr ycrc yayılmıs dııııımda.
Diınya dışı uygurhklarm ce\rc-mi/dc ncdcn bııhınmaıhklarına dair dİgCf olası acıklumalar. "kcndi kcn-dıni yok ctmc hipote/i"ni vc "dii-şiinmc hipotc/i"ni iceriyor. Kcııdi kcndini yok ctmc hıpotc/inc göre. ııygarhklar kcndilcrinı. hcııiiz diger yıldı/lara yolcııhık cdcmcdcn yok ediyorlar. Düsıinme hipore/.ine göre isc. gelişmis ııvgathklar. kolonilese-rck bir arada yaşamak yerine, cvdc otıırmayı. kcndilerini sanutu yu du huyutın unlumını diişiinmeye adı-yorlar.
Ancak. 'llpler'e göre, bir ııygar-lık ııe kadur kcndi kcndini yok ct-mcyc ya da evdo oturup gübegini
scvrctmcyc egilimli bilc olsa. her /aman istisnalar cıkacaktır. 'T'ipler'c
göre, uzun vudede. Dünya ılışı uy-garhklar bilc bııhmdukları ycrlcri icrkctmck /orıında kalacaklar. Or-neğin. Giineş bir kırmı/.ı dev halinc geldiğinde. eger hâlâ kendi kcndi-ıııi/.i vok ctıncmissck, Dünya'yı tcr-kctmck zorunda kalacagız.
Eğer, (iiincs Sistcmi'nin ncdcn vıldı/lararası tıırist haritasında \cr almadıgını ucıklamaya calısan. yııka-rıda sö/.ii cdilcn vc diğcr pck cok dıışünce. vcsıtlilik vc iisscl yuyılma gibi düşüncclcrlc çürütiiltıyorsa, on-ları görcmemcnri/in usıl scbcplcri nelerdirr
Shostuk'u göre, diger bir olusıhk. n/.ı\.ı ışık hı/ıyla kıyaslanabilir hız-da bir yıldı/.larurası sonıla gönder-mek iyin çcık fa/la encrji gerekiyor olması. Tipler bıına karşı çıkıyor vc ckliyor: "Herkcsc hatırlatırım ki. 1904 yıhnda. iinlii Amcrikah astro-nonı Sinıon \c\vcomb du, huvadan ağır araçların uçmak İÇİriı pratik «1-maktan öte. cok fazla enerji gcrektir-diklerini "kanıtlamıştı".
Tipler. ilcri diizcydcki bir ııvgar-lıgın, yıldı/lararası yokuluğu miim-kiin hale gerirmiş olmasmın bekle-ucccgini söylüyor. Uatta bi/.iın bile l'ionccr 10 ve 11 gibi, l'lüton'ıı geye-rck yıldı/lararası boşluga ulaşun ıı/ay araçlarımızın oklugunıı ve btınların en yakın yıldıza ulaşmalarınm yakla-şık 80 000 yıl siirccegiııi belirtiyor.
Tiplcr'in düşunccleri. yukııı yıl-dızlarduki uygarhklardan kaynakla-nabilecek bir cakım radyo dalgaları-na ıılaşmayı amaylayan $ETJ projc-
si ü/crindc dc bir tukım tartışmala-ra yol aeıyor. Eğcr Diinya dısı ııy-garhkluı hcrhungi bir rutho sinyuli giindcriyorlursu. bir başku ycrde. bi-rilerinin bıı sinyali gcrckli ahcıyla ve sabııla diıılcdigine inanıyor ol-mahlardır. 'llplcr'c gürc. çok dalıa crkili bir strutcji, bir tı/.ay gemisi göndermcktir.
Tiplcr'c göre. ncrcsindcn bakar-sak bakalım. SETl /amanm boşa harcanmusıdıı: ciinkii. Diinyu dışı ııygarhklar, rudyo dalgaları yerine. kiitlecekimi dalgaları \u da notrino-lar gibi farklı yöntemlcr kııllanıyor olabilirler.
Hiçbir şc\. I'iplcr'i evrende yal-nız oldııgunnı/. fikrindcn vu/.gccırc-cek gibi görünmiiyor. Ilattu 'l'iplcr daha da ilcri gidcrck. "Kgcr cvrendc hcrhangi bir yerdc ileri scviyede bir ııygarhk gelismis olsusdı. iissel ge-
ni;leme mantığına göre, bugüne dck Gttoeg siscemine' dc ulaşmış,
ohırlurdı." diyor ve clevum ediyor:
"Bi/ sadccc Sarnaayolu'ndaki tck
gclişmiş uvgurlık degil. aynı /aman-du tiim evrcndcki en gclişnris uvgur-lığız. yani tamamcn yalnızız."
Kger Tiplcr hakhysa. yii/\ ıllardır sıırcn. u/.ayın karanlıklarına yöncli-şîmiz sona crecektir. Kopernik'in, Diinya'nın (Üines'in ee\rcsindc döııdiiğiinii sövlcmcsiylc kcşfetme-yc basladıgımız gokyü/.iı. Samanyo-In'nun cvrendeki ınilyarlarca galak-siden birisi ve Cîüncs'in dc Saman-yohı galaksisindcki cok sıradan bir vıldı/ oldıığıınıın kcsfiylc devum et-ri. 'l'ipler isc. cok ö/cl OİduğurDUZU ve cğcr kendinıi/.i yok edccek olur-s.ık. evrende \asam kalmayacağını iddia cdiyor.
Ancak pek cok astronom. "o/.d" oldıığıımu/.a katıhnıvorlar. I larrison. yalnız oldııgumu/ giirüşiiniin eok aceleei ve hayul giiciiınin ötesindc bır göriiş oldıığıınıı söytüyor.
Kcndi kcndimizi yok etmcycce-gimizi \arsayarak. Tiplcr. insan ırkı icin aydınhk bir gclccck gciriivor \c evrendcki biyosfcrin kaynafiı olaca-gımı/.ı söylüyor. Ilplcr'in kufa karış-tıran bu mantığına giire. ılk luicrenin Diinya'da yayılıp gclişmesi gibi, bi-/.im torıınlarımı/ du cvrcne yayılacak ve ycrlcşccekler.
(Uıo«n M.. SrmS/JtnliU, i< Kiiın. Wt ÇCVİlfc Mp \k"Cİlı
İ
26
llılııı. n I.IM.I.
