Birçok sekîörde olduğu gibi oto-rnotiv sektöründe de teknoloji ve gelişimi yakalamak çok önemli. Pazarda belli bir pay sahibi olmak ve dışarı açılarak dünya şirketleriy-ie rekabet edebilmek için ürün ge-liştirilmesinde Ar-Ge faaliyetlerine önem vermek gerekiyor. BMC bu anlayışla Ar-Ge faaliyetlerini tasa-rım alanına ağırlık vererek sürdürü-yor. Tasanm transferi yerine kendi tasanmını kendi yapma yolunu seçen şirket, bu alanda güçlü bir atılım yapmış durumda.
OTOMOTİV sanayinin öncmli kuruluşlarından BMC, l%4 yılında !z-mir'dc kurulur. Adını, o zamanki lisans anlaşması yaptığı Ingiliz British Motors Com-pany'den alan şirket, 1966 yılında ilk ürünlcrim vermeye basjar. Döncmin gc-rcksinimlcrine karşjlık verıııek için ön-ccliklc kamyon üretimini gerçeklcştiren şirket, bııgiin de, ağırhklı olarak bıı alan-da iirünler vermeye devam cdiyor. Şir-ket, günümüze kadar yaptıgı birçok or-taklıkla iiriin yelpazesini dc geliştirmiş. BMC, kamyon üretimi yaninda otobiis, minihüs ve hafif taşıyıcı araclar da iireti-yor. 150 bin nv' lik bir açık alan üzerine kıırıılu olan şirkct 60 bin m lik kapalı alan içerisindc, 3 araç vc 2 ıııotor iiretim bandı, dökiimhanc, iiriin geliştirmc, ka-Iite kontrol. test mcrkczi ilc sosyal ve idari binalardan olıışuyor. Şirkei yıllık 22 000 adet dizel motor. 2 000 adet kamyon vc kamvonct iirctimi vc 11 000 ton dö-kiim kapasitesine sahip. 1%6'da 5ü kişı-lik bir grupla iirctime başlayan şirkette şıı anda U6'sı miihcndis 23S1 kişi çalışı-yof. ('retım sürcci boyııııca yabancı or-taklıkların giderek azalması sonııcunda BMC. busiin yiizdc 99'u Tiirk scrmaycli bir kurııluj olarak yalışıyor.
BMC'nin fabrikasını gczmeye dö-kiimhaneden başjıyoruz. Kcndi motorıı-nu da iireten BMC, motor vc diğet pck çok parçayı tesislerinde dökmc ve prcsle-me (basma) olanagına sahip; bu da şirke-te hareket sctbestisi sağhyor. Cezimiz sı-rasında, motorıın önemli parçalarından birinin dökiim aşamasını inceleme olana-ğı bııldıık. Ilk öncc hammaddeyi oluştu-ran dcmir pikleri, endiiksiyon fırınlarında critilcrek sıvı hale getiriliyor. Bu sırada dökiimü yapılacak parçanın formunu
vermesi için kalıplar ve bıınıın içinc yer-lestirilen, ağırlıklı olarak rcçincdcn ha-/ırlanmış maçalar dökiim için ha/.ırlanı-yor. Dökiim yapıldıktan sonra soğııtııcu-ya giren kalıp açılarak dökiilen parça alı-nıyor. l'arçanın kaba ve incc işlcmcsi vi-nc bu tcsislerdc yapılıyor.
Digcr bir atölye talaşh imalaı bıilii-mü. Bıırada da motor ve kaporta için ge-rekli parçalar üretiliyor. Tesislcrde kalıp basma ilc ilgili iki ayrı böliim bıılunuyor. Ilkinde kahp baskısı yapılacak olan par-
Fabrikada ıncelıkli ış ısteyen parcalar. bilgisayar konmllû talaşlı imalat makinesinde gerçekleştihliyor
68
IM.ın ..■ TrkniL
Ar-Ge biriminde tasanm çalışmalan bilgi-sayar destekli yapılıyor. Çizimi yapılan model üzerinde, üç boyutlu görüntü su-narak mühendislik çalışmalarının yapıl-masına olanak sağlayan bu bilgisayar programlarıyla resimde görülen Profes-yonel isimli kamyon serisi tasarlanmış.
eanın modclinın ha/ırlandıgı bölüm, di-ğcrinde ise 2x1800 tonlıık biiyiik bir bas-kı makincsinin dc bıılundıığıı haskı uıöhcsı vaı. I rcıinı aıölvclcrindeıı gclen parçalarv montaj hattına girmcden öncc bilgisayar kontroliindc ıııcclcncrck ge-rckli ölciimlcr yapıhyor. Montajı yapıla-rak hoyamaya giren kaporralaru nıoror \c diğcr akscsııarlar cklcncrck iirün ortaya cıkıvor.
BMC, üretimini hir iiriin profıli olus-tıırarak ücrccklcştiriyor. I'a/.arlama, işlet-
me ve tcknik miidiir mavinlikleri olarak iiı, ıcmel birirne ayrılan idari ya|)ilanma altında birçok grııp çahsıyor. Üriin profi-linirı ha/ırlanınasındaki Ar-Cie fuuliyctlc-ri. pazarlama biriminc hağlı olarak çalı-şan l'a/.ar Ar-Gc grubunda başlıyor. Bıı siirce şu şckildc işliyor: Miiştcri mcmnıı-niycti tcmel alınarak, pa/.ar araştırmasıy-la müşteri talcpleri vcrilcr hahnılc topla-nır. Bu vcrilcr, yetkili servislerden, Satış. Sonrası I li/.mctler (Jrııp MüdürliigTı'ıuin clde ettiği bilgilerlc dc çoğaltılarak bir
Bilgisayar kontrolünde Oretimı yapılan parçalar, bilgisayar kontrolünde testlerden geçiriliyor.
süzgeçterı geyirilir vc matnul profı-
inin ana hatlan olıısturulur. Bu aşa-
nadan sonra, l'azar Ar-Ge, imalat,
»lanlama kontrol, mühendislik hiz-
metlcri. Ar-Gc. tasarım ve proje grup-
larının temsilcilerinin kaııldığı nıa-
mııl planlama toplaııtısında elde edi-
lcıı veriler değerlendirerek mamul
prolili onaya yıkar.
Sonraki aşamada Ar-Gc, tasarını ve proje gruplarının çalışmaları dev-reye girer. Ar-Ge ve tasarını grubu, olııstıırıılaıı mamul profili ü/.erinde çalışmalanna başlayarak, üretim icin ge-rekli tcknik araştırmalar yapar. Tasarım grubıı birtasarım hazırlayarak, proje gru-bıı ile pareu temirıi iein gcrekli bilgi alış-vcrişini gerçekleştirir. I'azar Ar-Ge'den gelcıı tiim vcriler, geliştirilecek iirünün her bir parcası iizerine bilgi icerdigi icin. nıamııl ilrctimi için gereken malzeme ve tasarım iizerirıde etkili Ar-Ge faaliyetlcri siirdürülür. Buradan elde edilen verilerle Ar-Gc tasarım ve proje grııblannın olıış-tıırdııgu tekrıik rniidiirliikten bir temsil-ci. pazarlama grııbu tenısilcisi ve genel miidiirün olusttırdugu icra komitesi. pro-je iizcrinde karar verir. Böylece üriin protlli ile oluşarı projenin ıiygıılarımasına baslanır.
Ön miihcndislik çalışmaları yapılarak bir prototip (Pl) olııstutııluı. Bu ilk pro-roiip, ii/.crindc çalışılacak projcniıı rıasıl oldııgu hakkında bilgiler içcrir. Bıından sonra tasarım gruhunıın dctay tasarım aşamasına gccilir. Bııradan birçok tasa-rım ve parça listcsi ortaya çıkar. Bıınlar aracıhğıyla ikinci bir prototip (P2) olan taslak prototipi oluşıır. Bu prototipin ge-listirilmesi Ar-Gc birimine bağlı olan ge-liştiırnc mcrkczindc yapılır. Bıırada ikiıı-ci prototip üzcrindc tcstlcr yapılatak gc-rekli modifikasyon culışmaları yapılır ve iiriiniin kalıpları olıısturıılıır. Tasarım
69
BMC'nin kullandığı motoriardan biri ve bilgisayar ortamındaki görüntüsü.
grubu, proıotip Dzerindeki son röruşları jraparak parçs lUtelerinî rcsmi olarak ya-yımlar.
('rctinı içtn parça tcmınıni sağlama işı projc miidürlii.iii raralîndan yiirütü-lür. (>rctim iciıı gerekli paıcalann ürc-tim yöntemleıı. yıırtici vc yurtdışından sağlanacak malzemeler hclirlcnir vc ka-litc kontrol grubıı bu malzcmclcri kont-rol cttiktcıı soııra üeiineü bir prototıp (P.>) ohıştıırıılıır. İ'rctım bandı ii/.crindc son geliştirme cahşmalarmı uygulamak ıçin klmi zaman dördüncü bir prototip (P4) ha/.ırlanır. Böylccc scri iirctim siirc-ci işlerlik ka/.anır. P3 ya da P4 aşamala-rında ortaya çıkan pilot iiretim ii/.crindc. yol tcstlcri vc saıış tcmsilcilcrinin ıstck-leri ilc pa/.arlama vc iiriin uzmanlarının raporlarından cldc cdilcn verilerie, çe-şirlı dcgisikliklcr, geliştirmderyapdır.
Ilcr prototip ajamasından öncc vc bir sonraki asamaya. o asamadaki ilgili böhimlerin oluşturdugu komisvonların bilgi vc göriislcri ahnaıak ueçilir. Vcııi mamııl ürctirni bu siircç i/lcnerek geliş-tiıilirkcn. paıca dcgisııni, geliştirilmcsi projcleri. yalnı/.ca ilgili bölümlcrin gö-
ruşlcri ahrıarak daha hı/.lı bir şckildc gcrçcklcştirilir.
BMC'nin ilzerınde cahştıgı son pro-jc ycni bir kamyon üzerine. Tİ Bl-TAK'ın Ar-Gc projclerini dcsteklcmc programından da vararlanan sirkct. yeni gcliştirdiğİ ilrününii 1997 yılı başında pıvasaya sürccck. Bu yeni geliştirilerı iıriın. Italyan Pinınfarına lîrmasıyla yapı-lan çahşmayla 6 yıllık bir sürec içerisın-dc hazırlanmış. Italya'da stil çahşmaları yapılan yeni kamyonun. mühendislik çahşmalarının tanıamı BMC tarafından gcrçcklc$tirilmi$.
Ar-Ge biriminde CAD. CAM prog-lamlarından oluşturulan bir bilgi agi, Pl vc P2 sürcçlerine katılan tiim birimlerc bilgi dağılımını sağlıyor. Dosya yönetici-sı vc program yöncticisi olarak iki bilgi ağına sahip olan birim. mühendislik hiz-mctleri böliinuivle dc bıı bilgi paylaşı-mıııı karşıhklı olarak saglıyı>r.
BMC. otomotiv sektöriindc tasarım amaclı kullanılan crı gelişmiş program olan CATlA'yı kııllanıyor. CATİA ile yüzcy vc stil modcllcmesi gcrçeklcştiri-liyor. CATİA, aynı zamanda Ar-Ge faali-
yctlcri doğrultusunda bclirli mckaniz-ınaların. parçaların tasarımı ve geliştiril-mcsini sağlayan bir progranı. Sonlu alan-lar il/.erindc çalısmaların yapılabildigi diğCr hir bilgisayar programı ANSİS dc tasarım ve gclistirmc süreçlerinde kulla-ııılıyor AN'SlS, rirnegin bir şa.şi üzcrinc gclen kuvvetlcrin dinamik vc statik dıı-rumlarda kııvvct odaklarının bclirlcn-mcsini hcsaphyor. BMC, oluşturduğu bıı birim vc tcknolojiylc kcndi tasarımı-nı yapabilcn sirketlcrden biri. Bu alan-daki cahsmalarına agirlık vcrcn şirkct. tasarım koruısunda gittikçc güçleniyor. Tasarım konusuna bu kadar agirlık vc-rilmcsiııin nedeni, otomotiv scktörünün silrckli dcğişim vc yenileme gcrektiren bir alan olması. Daha once lisans vc "knovv-hovv" anlaşmalarıyla ortaklık ku-ran sirket. bağımsız olmak vc hcr tiirlii scrbcstiyic, illke kojulları vc müşteri ta-lcplerinc görc iiretim yapabilmck için kcndisinc gclcn birçok ortakhk rcklifıni rcddetmiş. Bunun sonucu olarak. bıı scktördn en zor yanı olan tasarım çalıs-malarına agırlık vcrcrck, tcknoloji vc gelişmcyi kcndisi ürctmc yolıınu SCÇ-miş. BMC, ürettigİ aracların parçalarının %80'ini kcndi bünyesindcn vc Tilrki-ye'deki firmalardan saghyot. Motorlarını 200 bcygir gücii llzcrindc iircriuı vapan Cummins'dcn bır lisans anlaşmasıyla alan sirkcı, bıı motorım %50'sini fabri-kasında imal ediyoi vc bazı parcaları Cummins'c ihrac cdiyor.
Urcttigi kamyonları 4()'dan fa/.la ül-kcyc ihrac cdcn şirkct. Kcnya'dan bir şirkcıle yaptıgi lisans anlasmasıyla orada da ürctim vaptırıyor. Ben/cr bir anlaşma Malczya'yla da yapılmış durumda. BMC, ycni geliştirdigı Profcsyonel scrisi araçlarla Avrupa pazarına açılmayı hc-dcfliyor. 1997 yıhnın Avrııpa standartla-rına uyıım sagiama yılı olduğunıı bclir-ıcn şirkctin, kalitc vc satış sonrası hiz-meti bclgclcycn ISO 9001 Kalitc Gü-vcnce Sistcmi Seıtifikası bulıınuyor.
YapCı£ı Ar-Gc faaliyctlcrindc, oto-motiv alanında yeni bir atılımı gcrçek-lcştircıı şirkct, Tf'BlTAK'ın dcsteğiyle bu alandaki ilk iirilnünü dc vcrmis du-rıımda. Tasarım çahşmalarından cldc ct-tigi soouçlarla, şirkct. beı altı aydâ bir ycni bir modcl tlrctmcyi planlıyor. BMC, bıı bilgi birikimi, ıckuolojisi ve Ar-Gc faaliyedcriyle, 2000'li yıllarda dünya pazarında cn oncmli otomoiiv ilrcricisi olacağa bcnziyor.
O/JLUİ Tck
7(1
Hitını n l>knıt
