Kış Uykusu
kış uykusunu araştıran biyologlar yakın geçmişe kadar, kuzey canlılan iizcrinde yoğurilasmıjlardı. Şimdilcf- dc arastırmacılar. ckvatonm güncyûv dt.kı rnomelilcrin kış uykusunu araş-ıırıvorlar. Çok vakın hirzamuna kadar sade- ce kuzey yan kûredo yaşayan bay- \anlann kış ııykusıına yamkları dfl-
günfllüyordu. Ancak son on yıldn. güneydc yaşayan bazı memclilcriiz.e-rindc çalıjmalar yapılıyor vc kayıdar tııtıılııvor.
Bu cuhşrna ürnckicrindcn biri 20 cm uzuntuğundaki cflcc dağ kuskusu. Bıı dağ kııskıısl.ırıiKİan 1 000 kadan, .ıraştırma amacıvla. Avııstralya Alple-ıı'ııın I50G ııı yiiksekliklerindcki ka-\alıklara, valışi tfogaya bırakılmıs. Avustralya'da New Kngland Onivcrsi-tcsi'ridc zoolog olıın lıiı/ (ieıscr, bıı hayvanlan incclcyerck birçok bıılgıı cldc ccti. Kış geldiğindc kuskuslaım top gibi kıvohp kış uykusuna yattıkla-rmı kcşl'ctri. Gciscr, 10 cücc dağ kua-kıısıınıin li/cnnc, sıcaklıga dııvarh radyo vcricisî yerlestirdi ve S ay bo-yunca vüeuı stcaklıklannı kayıt ctti. Kuskuslar kış uykusuna yattıklannda, \ ııı ıu sıcaklıkları 35" C'dcfl 1,5 I 'c, aynca mccabolizma lu/lan da, normal mctaboli/nıa lıı/larıııııı % l'inc ılıış-nıiış. Ku/CJ \arı kiire mcmclilcrindcn .ml.ııııı Vflcııı sıcaklıkları kıs ııykıısıı-n.ı yaroklarında sadcee 3 (:'lik birdü-MİŞ »liriilüvor.
Bıı riirden başka bir araştırma da. Aîmanya'da Marburg Universîte-
SİİHIC, yinc zoolog olan (Jcrhard llcldmaicr, gri vc rııliıs l'are lcnııırıın igcçcn yıla kaılar soyıınıııı riikendigi zannediliynrdtı). giinliik dcrin lıir uy-kııya daldıgını ortaya koydıı. Normal uykıı sırasında. bir mcmclinin viicıır sıeakhğı varım derccc kadar diişcr. Bu yü/.den insanlar ııyıırkcn örtiiınııe istcği dııyarlar. l-'ukat lcmurların bıı derin uykulan saastnda vücuı sıcak-lıklarınm I(> (! düşrflgfl, tcktar lıarc-kctlcndiktcn sonta da. normal viicııt sıcaklıklarına doııdiiklcri gözlcmlcn-nıis.. Bıı sıcaklık dcgisîmi 6 ilc 8 saat
gibi kısa bir silrc içı'ndc gcıvekleşi-yor. ll.ıvu ısıııdıkca lcmıırlaı d.ı ısmı-\or. bıiylccc, öglcyc dogrıı kcndi nor-ıııal vflcut sıcaklıklarına kavuşııvor-lar. Bıı yöntcm. soğukkunh hayvanla-rın gcliştirdiklcri strateji gibi algılan-sa da. Icnııırlar. ıneıabolizma hızları-nın yiiksck olmasıvla bırliktc. kcndi VÜCUt ısılarını d;ı kcndilcri iircttiklcri İçin soğııkkanh lıa\ vanlardun çok farklıdırlar.
Fare lemurlar geceleri avlamrlar ve ııormal viicut sıcakhklan 36.5 Cyi bulıır. lieldmaier, araştırnıalaıında. Ic-mıırlarııı viicut sıcaklıklarınm, sabah saat 8 gibi, 20*C diiştiigiıııü, bıı yolla nornıal cncrji harcamalarırıı %40-SO oranında a/.alttıklanm saptamıs.
Ş.ışııtıtı olan biı ılnııım da. fare lc-mıırların ılalıa ılımlı kn.şııllurda da ge-ÇİCİ bir ııykıı halindc bıılımmaları. Lemıırların bulundııgıı tropikal \la-dagasgar'da sıeaklık cok nadir olarak
Kl C'nin altına diişcr. Kakat kııııı kıs
mcvsimindc, Lemurlann besrni olan
lıİHck. vaprak \c mc\\clcrdc birazal-ma ohır. Kış ııykıısu. gcnclde bilindi-gi gibi. yalnızca SOğöga karşı geiiştiril-miş biradaptasyon dcğil, avnı zaman-da bir cnerji koruma siratejisıdir.
(iiincy Amcrika'ıla ılıırıını iklim acısından Avııstralya"dakindcn farklı-lık gösterir, Güney Anıcnk.ı'da iklim koşııllurı arasında A\ ııstral\a\laki gibi biiyiik ııçıırıınılar yoktur. Avustral-ya'da y.ı kıırakhk ya da aşırı ııcm oldıı-gıı için hayvanlar kıs uykusu gibi bir cakım mctabolik hilclcr gdişrirebilir-lcr. («iinllik dcrin ııykııya tîirmelcri, havvanların kıırak döncmlcrılc >ivc Cck aramak İÇİn gcrckli olan cncrjilc-rini korıımalarmı Bağlayacakör.
Ara.ştırıııacıların iizcrindc dıırdıık-ları başka bir nokıa da, gflneyli mc-mclilcrin mcrabolizma hızlarınırı, kıı-zcydc vaşayan memclilcrin mctabo-li/.ma hızlarından ılaha diisiik olması. Bıınıın nedcııinin gflneydc yaşa\an mcmelilerin ilkcl cermoregülatör sis-tcıni olması «crckıifii diişıiniiliivot-dıı. Pakai nıincy yarı kiircdc yapılan araştırmaların ısıgıntla. pek çok bi\ı>-log, hayvanların bıı da\ranıslarını sii-rflngen atalanndan kalma bir hatıra dcğil, iklim koşııllarına ııymak icin gelîştirdikleri bir adaptasyon olarak görilyor.
IMİ son olaıak (iciser. "Kıs ııykıı-sıma yatmak. potansiycl bir encrji kıi/.i ile karsı karsıya kalan çoğu tıi-riin gcliştirdiği bir adaptasyondm '" diyor.
Mtnuıı - fl
Çevjci: (Jtlgfil E»Rİn
SVJMI i'i":
.'51
