Suyun habercisi ve rüzgârın dostu kavak ağacı, çok eski dönemlerden beri insanoğlunun ilgisini çekmiş. Geçmişte, gölgesinden yararlanmak ve rüzgârı kesmek amacıyla yetiştirilen kavak ağacı, aynı zamanda süs bitkisi olarak kullanılmış. Teknoloji ilerledikçe. kavak ağacından yararlanma biçimleri de değişmiş. Kavak. yakıt olarak tüketilmesinin yanında, odunu kolay işlenebildiğinden, kibrit sanayiinde, müzik aleti yapımında, lif, kereste ve kontrplak üretiminde de kullanılmış. Kavak dokusunda bulunan lifler, kâğıt endüstrisinde verimli bir kullanım alanı bulmuş. Günümüzde, kavakların kâğıtlık hammadde nitelikleri biyogenetik olarak geliştiriliyor ve ağaçlandırmaları yapılarak endüstriyel üretime yönelik olarak yetiştirilmeleri planlanıyor.
Tüpteki Kavak Ağacının
••
Kâğıda Uzanan Oyküsü
MİTOİ.OJİU: GÖRE, Ciiincş canrısı (llcli-os) ilc Klymenc'nin kı/l.ın Phacthusa. Lampetic vc \cgle, cıkck kartlcşlcri l'hacrlıon'ım Rİinc^ arahasının dizcn'nlerini kayhcimcsi ncdcnıvlc. /cııs laral'ından yıldırımla Miııılarak üldiiriilıncsindcn sonra. "IV ırmagının kıvısında »ü/yası do-kc dökc kavak ağacına düuiişmüsjcr. Ycl esdkçc tuul usul sallanan bu ka-
\aklarm ızö/\aşlarından da kchrihar canclcri mcydana üdmis. Hüylcsinc hii/iinlii hir öykiisii olan kavuk Oğaç-lan. SöğUtgillct {Salieaceae) ailesmc aıc Popullli cins adını alaıı zcngitl hir grup. Uçgen, oval ya da kalp btçimlî yaprakları. kimi türlcrdc (>l) m'yc ka-dar ıı/ayan hoyları \c siicıınıımsıı ii«)\dclcriylc tanınan kavakların ci-
ccklcri tırtıla hcn/cycıı yapılarda tupl.mmışrır. Bu rırııKı cıcckdıırıım-larında. eiceklcr tiimilylc ya crkck ya da dişjdir vc tomtırcuk halindcykcn yapı^kan hir maddeyle kaplı ohırlar. Kapsiil biçimindeki mcyvclcrinin içindc dc çok savıda tiivlii tohıım var. O/clliklc cnayıs ayında. çoğal-ıııak adına ııçıışa geçcn bıı liişlii lo-hıımlar ha/.ı insaıılard.ı allcrji yapahi-liyor.
En i> ı gclişmcyi ılıman ve scrin iklimli bölgelerdcki akarsu kcnarla-rında Röstcrcn bıı agaclar. TüTkiyc ornıanlaıında da sıkhkla gnrülchili-yor. Kara kavak, ak kavak. SCtvİ ka-\ .ı-j.1, litrck kavak vc Ftrat kavagı Tiirkiye'dc kcndiliğindcn ycıışcn cürlcr. Hıınların dışında 30 kadar ka-\ak tiirii dc var. UygUD sıı. coprak vc iklim kosrıllarında cok hı/.lı büyiiyen
kavaklar. orman dışı alanlarda da ct-kin hir biçimde yetıstirilebilişorlar.
Kavak agaclaıı, diger .ıgaç liirlcrı-nc jiöre. hiiyiimc \e l'arklılasma dti-ncmlcrini çok hı/lı gcciriyorlar. (,)ok-vıllık bitkilcr olaıı kavaklaı. hı/.lı hii-yiimc ü/clliklcri ncdcnivlc. ucnctik
ö/.clliklcn açısından incelenme ko-laylıgına sahiplcr. Eşeyli Orcmcylc çoğaiabildikieri gibi, cseysiz olarak
da «o\de. dal ya da lomıırcııkıan ço-
ğaltılabiltyorlar. Bu Ozcllikleti, ka-
vakların dokıı kıiltürlcrindc, ciip icc-risindc kolaylıkla yetiştirUebilmelcri-ııi sağltyor, Kavakların gcnctik haıi-calama culışmularının da hı/.la ilcrlc-mcsi. ıstcncn niceliklere salıip agaç yetiştinimesini kolaylaştırıyor. Bu
"tiip kavaklar" ".iinümii/de kâfiıt cn-diisirisi icin iincmli hir scrnıayc. hcm dc katliamsız voldan.
66
■;,,„■.. ı.ı ,„i
Tüpte Başlayan Yaşam
Bitkilcrdc cseyli çoğalma, döllen-
mcniıı kcmli kendine ya da l'arklı hit-kilcr arasında gcrçcklejmesi yoluyla
ıılıır. Itu ynlla tolııım olııstııran bitki-
lcr, ropraga diişcn tohumlattnın çim-lenmesiyle çogatraalartnı geryekleştir-
mİS olıırlar. Biıkilcrdc cngalmaıun, en
etkileyici yönlerindcn biri ise cscysh olar.ık da Oreychilraeleridir. Çeliklc-
mc dcnilen hıı yiinıcmlc. hitkinin
gövde, dai, comutcuk gibi ttcrhangi l>ir parçası koklendirilerek. çogalma sağla-nabittr. Bitkiye ait l>ir doku parçaağı-nın çogaltılması işlerai laboranıvar or-ı.ımuula dfl gcrçeklcsoolcbiliyor. Ço-galtılması istcncn bidüyc ait doku par-eacığı, besleyici ve gclişmeyi saghtyıcı maddcieri içinde buîundııran kıiltiır ortamlanııa akiaıılıyor vc ııvjjıın kosııl-lar alıınıla bekleıılerek »elişmcleri saglanıyor. Bııkiscl l>ir dokıı parcacı»ı-uın. "toii|>oıcnsi" olarak adlandırılan. Iuıkinin bi'niiniiniı getiştrrebilme ö/cl ligi, onıın laboraıın.ıı koşullarııula da
gdişcbilmcsinc olanak tanıyor,
Biyoteknolojinin sağladtğı olanak-lar iştc burada devreyc giriyor. Töpte
\ctıMiıilcn hirkıciklcr ü/.cıindc gen aktarımı çaJışmaları yapdabiliyor ve kâüıı endüstrisi icin istcncn ö/.ellikle-ıc salıip olan hiıkilcı elde cılilchiliyor. AiK.ık. tiıpıcki va.şamı başlaımadan öncc yapılması »crckcn birçok işlcm var. Tiipıe tidiştirilmesi planlanan ana hitkinin seçimi sa&lıklı hir tcmcl kıır-mak acısıııdan öncm taşiyor. 'l'iir özcl-liklcriııiıı ılışında, bitkinin seçiminj eı-
Idleyccck dnemli hir etmen de, hasn-
lıklı olııp olmaması. Viriisleri olan bit-kilcrin clcnınesi. yaptlması zorıınlıı bir işlem. Dogrıı vc saghklı hiıkiyi scçtik-tcn sonra, lıir difier önemli aşanıa da. bııkinin gcliştîrilccegi kiiltiiı orıamı-nın nitcliklcrinin belirlenmesi. Bıı kültür orranıl.ırıııııı, bitkınin gelişmcsi içîtı gereken maddeleri yetcrii oranda icermclerinin gerekliligi vanında. ı>n-ların da hastalık ctmcni lasımayan. ya-ni stcril bir halc getirilmcsi gcrckiyor. Seçilen bîtkilerin bllyfime \e gelijme-
ye ıtygun yapılaııııııı belirli vönrcmler-lc cogaltılması ve ıstcncn oranda bitki-cik cldc cdilmcsi dc biı \onrakı ışlenı. Itıı hiıkııiklerin toprağa aktanlahilmc-lcri iciıı koklcndirilmclcrı de ncrekli. Koklenen birkicikler ise, kiilnir orra-mından alınarak yapa\ topra&a \a da köklcrinin giiçlemnesi amacıyla \cni-
Ligninin Bitki Dokusundan Ayrılmasında Yeni Teknoloji
Neınıın Gözukırmtzı
tlBttAK «W (İKI8M: BtU a>«l«jx*«.- ûu> Bsjfcr»
Bltkıterm lıûcre çeperlerinde bulunan kgnm-ter kannasık fenofık nete/opoftmener adı verilen yapılardır. Bıtkılerde sekonder kalemı (odımu) oluşturan lif, irake ve trakeidterm çeperiermde llgrvm, tııtkı dokulanna deslek sagladıgı gibı oılkide, ksflemdeki su lleliminin sızdırma ol-maksızın gerçekteşlırllmes'mde ûnemlı roO ı/a .ııca, bilki yüzeyinde de Oulurtan ügmııler nıekanlk zorlamalara ve üısandarı gelen palojentere karşı koruılaı Bilki lûrûne, dokusu-na ve cevre koşullarma baglı olaıak buyük yapı-sal çeşillilik gosteren Ugninın selülozdan Bfti-ması gereklidir, Kâğıl endüslrisinde kullamlan selukHun bitkiden sal olarak aynstmlması ge-lekUgmden, ligrııııi) bıtkidekı vartgı baa sooın-laı cıka/abılır
Ugrıııı yapımı uzun bu leaksıyonlar . sonucunda gercekteşu Bu yapım reaksıyonla-(tna müdahate edllerek, lignının bitkı dokusun-dan daha kolay aynlabltecegı biı ozellik kazan-ması saglanmaya çalışılmaktadır Bu amaçla. aniısense-RNA laknolojisı adı venten yeni bir yöntemle lıgninm temel yapısı (Jegıstırılereh. Ilk transgenlk kavaklar elde edilmiştır. Tüıkiye'de çok yakın bıı zamanda gerçekleşen bu çalış-marıın benzerleıının. Dünya'da da aynı zaman-larda gerçeklesıyoı ofrnası gutur vericidir. Anti-sense-RNA leknotojisı, bıı genın lers l»ı kopya-sının bılkmın genelık yapısma yerteslııilnvesl yo-
luyto. RNA'lann eşteserek protein sertezı yap-mamatormı saglayarak. aktif protem oluşumu-nun engeflenmesi lemeline clayann Bu engelte-me, iıgnın yapımında lw degişikllge yol açarak, Hgnme bıtkJ dokusundan daha kolay ayııiabıle-cegı bır özelllk kazandmr, 1994 yılında piyasaya sürûlen ral ornnj uzatılmış llk tıcarı transgenık domatesterde de bu yoDa çeper erimesine ne-den oton poligalakturonaz ve peklin metıleste-raz enzımlerinm çalışması engallenerek. daha uzun sûre laze kalabılen domatesler elde edıl-mlşllr.
SEKA. AR-GE dairesinin destegı ile gerçek-teşllnlen •Kagıllık Biyogenellk Kavak" pro|esin-üe de antisense O-Metillransleraz ve peroksı-daz genlen Agrobacterium baklenteri araolıgı ile tıtrek kavaklara aktarılmıştır llk Iransgenık bılkıleı lıenûz doku kûllüıünde geüşımlennı ta-mamlamaktadııtor Uygun evrede. kontrollü se-ra koşullannda ınceiemeye alınan transgenik kavaklaıın kâgıt endustıisi açısından lignın ve lil özellıkterı l,U Orman Faküllesl ve 8EKA, AR-GE LflboraluvBrlan'ncIü incetonrnekledir SEKA Gülcük Fıdanlıgı'nda uygun klonların plantas-yonlan kunjlaıak ve Izmıt Kavakçılık Araştııma Enstitüsü'nün kontrolünde yetişlırme yapılması amaçlanınaktadır. Yurdumuzda Endüstrıyel Lıl Mühendisllgi konusunda öncû olarak gerçek-leşlırilerı |XOje sonucu ekte edıten ünınler çiltçı-ye ctogılılarak yenl iş sahalaıı açılarak. endüstn-yel plantasyonların kurulması çevreye de yarar sagtoyacakin
dcn, köklendirmeye ö/.el steril ortam-l.ıra aktarılıyorlar. Kiiklcnmcvlc ilıjili (iıııı bıı işlcmler dc tamamlandıktan soıır.ı. bitkıler tlogal Relişmc orıamlatı olan topraga ckiliyorlar.
Kâğıt Rndiistrisinde Biyoteknoloji
Kâöu cndüstrisinde biyoteknoloji, ÇCŞİtli amaclara ulasabilmck için biyo-lojik organizmalano, sistemlerîa ve iş-
lcııılcrın kııllanılması aıılanuna (icliyor. Iliicrc vc dokıı kiiluini tckniklcri. Icr-mcııtasyon. eıv/.inı teknolojisi ile ıno-nokloııal anıikor tckniklcri de bivotck-nolojinin kapsamında. N'akın /.amanlar-d.ı nclişiirilcn ticn akıaıımı vc l).V\ \apısının degiştirilmcsi gibi gcnctik mlilıendislik çalı^malaıı da bıyotckno-lojinin alanı içine giriyor.
Tican amaçlaria yapılan ormancı-
lıkıa, u/ıııı yıllardır klasik genedk \ön-tcınlcr kııllanılmıs. Rıı vünicmlcr. tür-lcrin mnrfolojik olar.ık utı/tcıımcstvlc. sağlamük, biçim, odıın kaliıcsi, hasta-hkl.ıta direnç gibi Szelliklet bakımın-dan incelcnerek. çogalma ijlcmlerinin, isicncıı ö/clliklere salıip bitkilerin cl-de cdilmesi için melc/.lemc yapılma-
Irııııı,,,, !'.'«,
(.7
sından öıcye (dtraejruş. Doku kültiirü vc mikroçoğalcrm gibı klon gcliştirrne-yc dayalı yönteraledn gfindeme gcl-mesı, ıstcncn özclliklcrc sahip bitkilc-rin daha kısa sürelcnlc gelistirilerek yetistirilmclcrine ohınak tanımış. Agayl.ırm. tiygtin özelliklere sahip olanlarının mclczlenerek gclişririlmcsi ılaha ıızun zaman istedigindcn. rckoın-binant DNA ıckniklcri adı verilcn ve bclirlcnen genlerin ana bıtkıyc aktarıl-masıyla gcnctik yapıya istcnen özcllik-lcrin kazandırılmasım sağlayan tcknik-lcr zaman kazandıncı olııyor, Rekorn-binant DNA icknikleıinin hitkilere ııygıılanabilmcsi icin. ilfrilenilen ö/,cl-liklcrı taşiyan genlcriıı hclirlcııip, ayrı-larak. goni üzerindc taşıyan DNA par-
çactğrntn çoğaltıtması gcrekiyor. Bun-
dan sonra da. ayrıl.ın DNA pareacığı-mn ana bitkinin DNA'sına .ıktarılması saglanıyor. Transgenîk adı verilen bu
bitkidcn niın bır bııki cldc cımck dc bir sonraki aşama olııyor.
Uckombinant DNA teknolojisinin en can alıcı noktası. DN \ parçaciğinın ana bitkiyc akıanlma hicimi. Bıı akta-rım sırasmd.ı l'arkh vöntcmlcr kııllanı-
labiliyoı l;.n ilginy yöntem de &gr&-bactırium tumıfaciens ya da Agroâac~
Irriıım r/ıı:nfinıı\ baktcrilcrinin aracı-hgıyla an.ı bitki bücresinc gen aktarımı yapılarak, geneiik vapının dcgıştiril-mcsi. DNA aktanmında cn çok knlla-nılan vöntem olan kgrobactirium sis-tcıninılc. neııler adı geçen bakterilere viiklcncrck. bakıcrilcr vardımıvla bit-kiciklcre aktarılıyorlar. Bir diger vön-tcm. DNA parçacığının bûcre tçîne mikrocnjcksıyonla vcrılmcsi. Klcktro-porasyon vc DNA yiiklcncn alrın ya da tungsten paryaııklarmın biyolistik cn-jeksiyonları da gcn aktarımmda kıılla-nıian digcr yiiıucmlcr. Klcktroporas-
yon vc biyolistik enjcksi\on yoııtemlc-
ri hgrobactcrium sisterainin iyi çalm-
madıgı hircenekli bitkilcrdc (tahıl .ıjrtı-bıınıınıı da iyinde bııluiKİıı&ıı biı grııpl uygulanıyor. Bıı yöntemterde, genterin hııkı hiıcrclcrinc akıarıını bakrcrı ar.ı-cthgı olmadan dogrııdan sağlanıyor.
Kâğıtlık Biyogenetik Kavak
Kâgıt cndiistrisinde. işlcncbilirlik ayısındarı, othınıın ligııin iyeriği vc bi-lcsimi öncm taşıyor. Kâgıt iirctımin-dc, ligninin odıından ıı/.aklastırılnıası »crekiyıır. Bıı işlcm sırasıııda. iirctıcı-lik ayısından dalıa az cncrji \c dafaa az kimvasal madde harcanması önem ta-şıynı. Bitkilcıdc. scliilozdan sonra cn l'a/.la oranda bıılıınan hilesjk lignin. (jldııkça karmasık yapıda olan lignin bileşiği, bitki hiicıclcıinin çeperlerin-de yer alıyor. Bitkilere desreklik goıe-\ı yapan lignın. bır anlamda bitkinin iskclctini ohıstıırııyor. Yapısı vc orarıı nirlcr arasında farklılık güstercn ligni-nin kâĞıt vapımı sırasmda, biçbir işle-vi nlmadığından ıı/akl.ıştırılması gerc-kiyor. Kâ.ıiıtlık kavaklarda aranan di-gcr özclliklcr. daha yok hammadde vcrebılmeleıı ve lif o/.elliklerinin kali-tcli olması. Kâğıtlık kavakların bu is-tcncrı özclliklere sahip olabilmclcrı iyin. kavaklar iizcrindc gcnetik yapıyı
Türkiye'de Kavakçılık
Alı Sencer Birler
F> l.tuıl Kavakyılık Eııslilusu
Kavak agao ıie ınsaniığın llgisı çok eskıye dayunrnaktudıı Kavağın Lailnce adı oian 'Populus" kellmesının. eskı Roma'da "Aıaor Populı' deyiminden kaynaklandıgı ve "Halk Agacı" anlamına geldlği rfade edilmektedır Ül-kemızae de. halkımızm kavakla llgısi, lolk-lörfjmüze kadar yansımıştır Kûylerimizde her dogan bebek ıçin bır mıktar kavak dikme gelenegı hâlâ yaşamaktadır. Anadolu köy-ı>ı yetişiirrnekie oldugu servı kavaktarının (piramidal kara kavak), Türkterm ana vurdu Orta Asya'dan atalarırnızın gûçleıı sırasında getiııldıgı ve Orta dogu ıle Balkan Olkeienne de yayıldıgı bilırımektedlr.
Insanoglu varoluşundan beri oduıı ham-maddesınden yararlanmaktadır. Nıilusun art-rnaaı ve yaşam standartlarının yükselmesl lle odun tıammaddesıne olan ıhliyaç ariar iken, or-man kaynaklan giderek azalmaktadır. FAO laralınaan yapılaıı lahmıniere göre. 20ÛÛ yılırıda Dıjnya'cıa odun hammaddesi üretirn kapasilesi 1.5 müyar m-'/yıl. ıhtıyacı ıse 2.6 rııılyar m'/yıl olacaktır. Odun hammaddesine olan ihtıyacm aşın ölçude artması sonucunda. kavak ve aığer hızlı gelişen orrnan agacı türlen ile erıdüstrtyel
plantasyonlar lesisi çalışmaları da Onem kazan-rnaktadır
Ulkemizde, t990'lı yıllann başlarında doğal ormanlanmızda. 7 milyon mVyıl yapacak ve 9 mllyon ms/yıi (15-16 rrnlyon sler/yıl) yakacak odun olmak üzere, toplam 16 milyon m:Vyıl düzeyınde odun hammaddesi üretllmlşllr Ay-rıca. ormandışı alanlarda özel mulkıyet allındakı arazllerde kavakçılık yoluyla ayro dönemde 3.5 mılyon rriVjfll düzeymde llave bır odun ham-maddesl üretımı sagianmışur. 2005 yılındarı itibaren ülkemizde odun hammaddesi toplam talebmin 40 mllyon mvyıl düzeyını asacagı bek-lenmektedir. Odun hammaddesıne olan bu talebin önemli sayılacak ölçudekl (%25 oranm-daki) bır kısmmın kavakçılık yokıyla karşılanabıl-mesi potanslyell ülkemlzde mevr.utiur
ruıkiye'de kavakçılıgm öneml 1950'lı yıllar-dan itıbaren gönjlmüşlür. Modem kavakçılık ıçıtı ıık gırışmıler. 1955 yılında "Mlllı Kavak Komisyonu'rıun kurulması lle başlamıgtır. 195'1'ie Şam'da ve 1955'te Madnt'te yapılan "Uluslararası Kavak Komisyonu" loplantılarında, Meıila-biliyor. Kâ£ıt cndilstrisi için kavakla-rın genecîk yapıları ii/erindc çahşıhr-kcıı. ıstcncn lıf o/.cllıkleıini tasıyaıı gen ya da gcnlcr i/oic edilcıek. hı/lı biiMiycbilcn kavakların genetik yapı-sına akıaııldıklarıııda. Iıcın lıı/.lı biiyii-yen hem de ııygtın lif ö/clhklerine sa hip olan bitkilcr cldc ctmck mhmkiirı
olabilİyor.
Kavaklar ilzcrindc yapılan bu ca-
hşmaların diinyada bîrkflÇ ürııcği Wt.
ABD'nde "Poplar Moleculaı Gencrics Coopcrarion" adlı bi( kuruluş kavak
kloıılaıı ii/.erinde ealısıyor. Ispanya. tngîltere gibi bazı Avtupa ülkelerindc isc EÜREKA projesi kapsamm-da. okahpıiıs tiirlcrı ii/criııdc çalı-jüıyor. Türkıvc'dc isc bu projc, dört kıınılıışıııı oriaklasa cahsnıa-larıyl.ı yflrttülfiyor. Kâgııhk ka-vak ilrcriminc yönclik agaçlandır-ma çalışmalannm kalite vc vcri-
mini arıırmak amacını güdcn bu projede, modern biyogenetik ağaç ıslalıı çahşmaları gcrçeklcşti-riliyor. TOBİTAK. Marmara Arastırma Mcrkc/ı. (icıı Miilıcn-dısliği vc Biyotcknolojı Arasiırıu.ı l'.ıısiıtiisii. Biıki Bıvoteknolojısi Cirııbıı (TfBlTAK. MAM. GMBAE): l/.mit Kavakcıhk Aras-tırma Knstitiisii: Istanbııl l'nivcr-sıtcsi Orman l'akühesi vc SEK V AR-GE Laboraruvarlan'nın, tit-rck kavak \Populm tremula) ü/e-rindc yaptıkları cahşmalarla Tiir-kiyc'dc ilk kc/ cransgenik (genc-dk yapısı dc&isıııilmis'ı kavaklar eldc cdilmisıit. Yaklasık M) yrllık
biı geçmişi olan tzmit
Kavakçılık Hnstitü-sii'ndc bııhınarı zcııghı kuvak kolcksiyonların-dan. örnck riir vc kloıı-larııı (aynı genetik yapıdaki bırcylcrml sc-
çîlmcsîylc baslayan bu proje. TÜBtTAK, MAM. GMBAE'ye bunların yaprak örnck-lcı'iııın aktatılmasıv l.ı
sürmiis. Kayak klonla-
rınm siirgün vc tomıırcukları ii/.crindc doku killtilrü ilc hı/.lı iirctim. ONA parnuık ı/i cıkarına. gctıcıık yapı ii/.c-rındc aınaca ııygıın dcgişimlcı vapma calısmalarma bajlanmıs,. örneklerin genc yapraklarmdan ONA izolasyonu
yapılarak DNA barikası kurma çahş-
maları da başlatılmış. Aynı tür vc
ktontara ait odıın örneklcrînin kâ&uhk
hl'o/clhklerııım belirlcnmcsı 1.0. Or-man .•'aküitesrrıde gerçeklcştirilmiş. Uerleycn bu çalıjmalann sonunda da,
SKKA. AR-(iE l.ahorattıvarları'nda tittck kavak ilc 5n pişirme dcnemeleri yapılarak bııkilcrin iı/clliklcri kâğıı yapımı açısından ıncclenmiş. l/.mit Kavakçillk Araştırma EnscitOsU gclı-sım vcrilcri vc 1,0. Ormars I'akültesi lif ö/.clhk verilerine göre seçîlen iistün nitdikli klonların ilk plantasyonları Nisan 19%'da SEKA (iölctik Fidanlı-fiı'nda kunılrouş.
Neden Kavak?
I'ıııkıvc'dc orman i'uünleri gide-rck a/.alıyor. Bıı azalmaya yo| acan cn öncmli ctnıcnlcr. niıl'ııs anışının lu/.lı olması. tarını amaclı ara/.i ka/anmak için ıısulsüz kcsimlcr yapılması, yaıı-gııılar vc kcntlcşmcnin orman alanla-rınm tahribine neden olmasıdır. Or-marı iirünlermın a/.almasının. gelc-ccktc uılcbin karsılaıunasuıda biiyük sorunlar dotiuracajîı bcklcniyor. Ge-lcccktc kişı IKİŞİİUİ yıllık odun tiiketi-mirıiıı artmasının, dogal oıın.uıl.ııııı talcbi karşılayamaması sorununu giindeme gctirmcsı bcklcniyor. Ka-vak ağacuun hı/.lı büyiime özelliği ta-lepleri karçılamada onu Bn piana çı-karıyor. Ocfeişik kavak riıilcrıııin mc-lc/lcri isc cok daha hızlı biiyıiycbili-yorlar. Bfiylecc, digcr agac tiirlcrinc kıyasla. aynı miktarda haınmaddc da-lıa kısa siircdc cldc cdilcbihyoı. I lı/.h
btiyüyen melez kavaklarda yarjrım-
hasat zincirinin kısa olmflsı kâgıt cn-ıliisuisı açısmdan onu avantajlı halc Rctitiyor.
Kâıiu ıııcıimi için agaçların lif uzunluklannın fa/.la olması olumlu bir dıırıım, Kavaklar. ignc yapraklıla-ra niirc daha kısa lîf Uzunluğunda, an-cak bıı dtırıım kâgıı iirctimi içîn olumsuzluk oluşturmuyor. Kavağm gcnerik rJzcUîklerinin çok böyük bir çcşitliliğc sahip olması da. bîyogene-
tik ıslah calı^malarının çeşit-
lcndirilcbilmcsinc ncdcn olıı-
yor.
Kavagın kâfiıt ürecimİDdc
gilndeme gelracsînin, ham-
maddc ithalatında a/.alnıa sağ-l.ı\.ıı.aji,ıııdaıı. iilkc ii/crindcn ckonomik bir yiikil kaldıracajiı da diişıinüliiyor.
Zllllill ' l/.L'l
Kıııııı D.ıııışnı.ıııı;
Ncnron(îteökınıua
