Insülin İçin Yeni Bir Alternatif
Tilapia Balığı
llalıkl.ır ınsandaki orgaıı ııaklı ıçın pck umulmayan bir kaynak olarak gö-rünsc de. K.tnadalı bilim adamlnn. gcne-tik olarak işlenmis balıklan. co< ııh ortaya çıkan jekcı basıaiığını tcdavi edcbilccek pankrcas lıücrclcri içtn vcri-ci ılurıımuna çcvirmcyc çakjryor. Egcr bıı yaklaşım basarılı olıırsa. pullu organ vtsoikri mllyonlaıca çoeuk için gûnlflk cnjcksiyonların son bıılması anlamına gcleeck.
Sagltk.tl bir insan şckcr ycdigindc. pankrcasın Laııgcrhans adauklarındaki hücrclcr insülin hormonıı salar. InsUlİn, kas uibi doktıların şckcr almasmı saglar. Ancak cocuklukta başjayan jeket hasralıklarmda. adaciklai tahrip otur vc hasuıaı gUnlllk însfllin cnjcksiyonlarıyl.ı yasamlarını sürdUrlir. Ancak cnjcksiyonlar, kan şckcrini normal LangçrhllM adacıklan gibi avarlavamaz. De-gişcn şekcr vc insiihn dü/.cylcri. şckcr hastalannda go/, kalp. linil vc bobrc'k rahatsı/lıklarına yol açar.
ln vıldır. bilim adamlan lıklı adactkkruı nakli için çejidi yolları dcniyorlar. Pankıeasl.nı baska ncdcnlcrlc ahnniış birkaç kişinin idll ikl.ni kcndilcrinc başarıyla vcnidcn .ıktarıldı. Hücrclcr karaeiğcr dokıılarına ycrlcştirildi. Diğei insanlardan adacık ctansplantasyonu, çofc agır scker hastası olan birkac kiside dc işc yaradı; ancak Nbva Scoria, ll.tlifa.\'daki Lsaac VValtrjn Killam-tiracc Saglık Mcrkczi'ndcn Jinı Wrighl, bıı tip doku naklinin çocuklar ıçiıı vcrlc.şmış biı tcdavi yfmtcmi olama-yacağını bclirtiyor. Nakil hastaları. ya-bancı dokıınıın rcddini önlcmck için ba-gısıklık sistcmini baskılayıcı ilaçlar al-malı: ancak bu ilaçlar cnfeksiyon ve kanscr riskini Utttyor. I v.un döncmdcki sorıınlara ragmcn. gcnç bil şckcı h.ı-u-sına ınsülın vcrmck daha güvcnli.
Bir nakil iskmindc yctcrli adacıgm sağlanması için Qç insan pankrcas gcte-kıv.u. Kıı/.cv Vıııctika'da yıllık vcrici sa-yısı 10 000 dcn az vc 3 milyon şckcr hastası var.
Gcrckh styıyı nğkma sorunu tcon-
dc, lıayvan \etieileti kııllanılarakçözOlc-bilir vc cn yaygın olarak çaltsılan potan-riycl verici dornuz. \\'nghı, tcstlcr do-nuız adacıklannın uygun oldugıınu gos-ıcrsc bilc, yctçrli pankrcas hücrcsi sağ-lamanın btlyOk bit problcm olacağtni bclirriyor. Ona giirc. hir iıtsan icın ge> rekli l.-i tnilyon adacık hücrcsi 10 do-muzdan elde cdikbiliyor. ftlda 10 000 şckcr bastanm tedavi ctmck için I mil-yon domtı/a ıhıivaç var.
I l.ıvvanlann iki yıl boyunca stcril or-tamlarda yctişrıtiltm:sı gcrekiyot llcr domuz ı<,m 4 m:'lik alan gercklıyse. btl
I v-
sadccc 10 000 ktrinin tedsvisi için hcr
hın 2li 000 m 'lik 200 domuz cvı olması anlamjnagehyor.
Tilapia. ıropik bolgclerdc yaygın ■ ılarak ürctilcn bir tatlısıı balıgı. Domuz-ların tcrsinc, balıklar dah.ı kiiçiik alan-larda daha i.ı/la rniktarlarda daha ııııı/a ıııctılcbilir. Tilapia. tilrlcrarası nakitlcrlc ilgili diger ana problcmlcrin bazıkrına co/t'im gctircbilir. Bunların ilki, bağışık-lık sistcminı b.ıskılayan ilaylara gcrck kalm.ııl.m. hasıanın bağısıklık sisicmı-nin hayvan dokusıına tcpki göstermcsi-nc son vcrmck.
Bilim adamları, daha ftncc farc ve Sfr çandan alınan adacıkları ilaç kullanma-dan. jcl içinc koyarak birbirlcrinc. yaııı farcdcn sıçana, sıçandan farcyc naklcııi-lcr. VVtighı'ın calısma gnıbıı. aljin.it adı vcrilcn vc dcniz yosıınlarından cldc cdi-lcn jcli kuUamyor. Bıı yosunlarm gözc-ncklcri. oksijcn vc sekcri içcri alırkcn
insUlini dışarı vcriyor: ancak baftışıklık risteminin hilcrclcrini vc btlviik mole-kııllcıı kabul ctmiyor.
VVriglır. ıcoridc kapsül içinc konan atl.Kiklarm. gcnç şckcr hastalarına çok ■1 bağısıklık baskıl.ıyıcı vcrilcrck. ya da hiç vcrilmeycrck, uygulanabilcccgını söylüyor. Ancak, kan danıarları kapsül-lcrin içinc dogru gcli$cmcz vc naklcdi-lcn hiicrclcrin çoğu bogulur. Tilapia. sı-cak gSletlerde dûşOk oksijcn dflzeyiyk yasan bu yûzdcn Tilapİa lılıcrclcri insan lıuı rclcrinin gcrcksindiği oksijcnin l/S'İne ihıiyaç duyar. Bıı vii/.den dc kapsıil içinde yaşayabilmckri gcrckir. ar I ılapıa'nın bir digei ri/.clliği
l* dc iki pankrcasının olması. Bıın-latın hir tancsi sindirim cnzimleri, digeıi dc sadccc insOlin ürctimi iein. Adacıklar tck pankrcasda kümckndiginden, diğcr dokıılar-dan daha kolaylıkla izok cdiliyor. Insan ya da domuz adacıklarının cıkarılma sürcci 3000 dolara m.ılo-luyor. Bıı da insanda nakil işlemi-nin maliyctinin % ^O'ı cdiyor.
\Vright'ın çalışma grııbıı. kan şckcr dilzcyinin dcğişiminc dıı-varlı olarak insülin ürctcbilcn ba-lıga ait l.angcrhans adacıklarını başany-la farc vc sıcanlara naklcnilcr. Ancak ha-la aşılması gcrckcn bir cngcl var. Balık ııısiilini fazla işc varamıvor, ciinkli insan hormonundan 17 amino asit farklı. Do-muz inslilinindc isc yalnı/.ca bir amino asit farklı.
VV'rıght'ın çalışma arkadaşı Bill Po-hajdak. insan instllini eldc ctmck için Tilapia'da insillini kodlayan gcni klnn-ladı vc şcklini dcğisıirdi. Çalışma snıbu şu anda da gcni Tilapia yumıırtalarına cnjcktc cdiyor. U'right. gcnetik olarak dcğiştirilmi; babklarla yapılan tinceki deneykrin, ycıcrti cnjcksiyon vc clc-mcyle bazı hayvanların insan gcninı spcrm ya da yumurtalarda göstcrcbilc-ccklcrini bcliniyor. Çalışma grııbu daha ilcrisi için dc, sadccc insan insülini yapan bir balık tiirü Urctmcyi ıımuyor.
MuKuuu. U. ,V«r Smmııl, 14 Kuıın 19% l^cvih' Bca:n I linılnnn
ıir.k ıw>7
67
